Opowiadanie przeszłości
4 czerwca obchodzimy 30-lecie wyborów parlamentarnych zakończonych spektakularnym zwycięstwem solidarnościowej opozycji. To kres PRL-u i symboliczny początek nowego państwa - III Rzeczypospolitej Polskiej. Świętowanie w tym właśnie dniu - podobnie jak niegdyś wybór 11 listopada 1918 r. jako momentu odzyskania niepodległości - jest konsekwencją decyzji z zakresu polityki historycznej, określającej nasze myślenie o przeszłości i wartości, którymi kierujemy się w bieżącym życiu publicznym. Dlatego chcemy z tej okazji przyjrzeć się nie tylko ostatnim trzem dekadom, ale także temu, jak w szerszej perspektywie czasowej zmieniało się nasze postrzeganie polskich dziejów.
Co zapamiętamy z 30 lat III RP? Jak możemy mądrzej uczyć historii? Dlaczego żołnierze wyklęci stali się tak popularni? Czy nowe technologie są zagrożeniem dla naszej pamięci historycznej? Jakie są relacje między pamięcią, historią i prawdą?
W Temacie Miesiąca:
Co widzą Polacy, patrząc w przeszłość? Spór o pamięć, fakty i fikcję w czasach Internetu.
Odpowiadają m.in.: Norman Davies, Antoni Dudek, Agnieszka Holland i Timothy Snyder.
Ponadto w numerze:
Odległa bliskość
Jak wyglądało sąsiedztwo Polaków i Żydów przed wojną? Co polska wieś zapamiętała z Zagłady?
Leo Steinberg
Odkrywca seksualności Chrystusa w dawnej sztuce pokazuje, jak czytać awangardowe malarstwo
Krzysztof Siwczyk „Lekcje litanii”
„Nie pamiętasz już siebie innego niż tylko ogranego przez troskę o innych”
Wybór Miry
O losie, twórczości oraz złożonej tożsamości Miry Michałowskiej, autorki „Wojny domowej”
Opracowanie dotyczące filozofii przyrody.
Podręcznik dla studentów filozofii oraz interesujący przewodnik po zagadnieniach współczesnej filozofii przyrody dla wszystkich zainteresowanych zgłębianiem tajemnic Natury.
Trudno o bardziej doskwierające niedomogi ludzkich doznań niż te, które wiążą się z okazywaniem swej nieobojętności, z podejmowaniem ryzyka, z panowaniem nad sobą. Ubytki podmiotowości w powyższych zakresach są podstawowym argumentem na rzecz konieczności wprawiania w ruch rozumu, a nie zdobywania się tylko na stawianie znaków swej wolności, a przeto kreowania ""przepowiastek"", sygnujących przypadkowość raczej zaistnienia danego zachowania. Taki argument to siła samego życia, wyraz zaistniałego w nim artyzmu, a przeto jakaś niewielka, ale jednak szansa niedzielenia ludzi od siebie. Warunek pozostawania w zgodzie z realiami w odkrywaniu się tych szans jest nieuleganie aspiracjom (wychodzącym z elit) rozwiązania jakichś kwestii raz na zawsze. Ku takiej oto wykładni artyzmu życia dr Szczepan Kutrowski pokierował się w ślad za mistrzami panowania nad tym, co natura sama wnosi do życia: Lwem Tołstojem, Fiodorem Dostojewskim i innymi poszukiwaczami tego, co stricte ludzkie: Cyprianem Norwidem, Karolem Irzykowskim, Henri Bremondem, Guy de Maupassantem, Rainerem Marią Rilkem, Stanisławem Ignacym Witkiewiczem.
Dr Szczepan Kutrowski (ur. 1941 r.) podąża za szansami na odkrywanie racji tkwiącej w tym, co się zdarza między ludźmi. Mimo że intencje, z jakimi pojawiamy się na tym świecie, bywają rozbieżne, nie zawsze odczuwamy, że dzieli nas od siebie przepaść. Czy jesteśmy w stanie odkrywać mądrość, która kryje się w tej zdarzeniowości? Czy potrafimy odnosić się przemyślnie, czyli z dobrą wolą, do tych naszych odkryć? Czy to, co się zdarza, może być większym potwierdzeniem naszych szans od namiarów teoretycznych na nie? Czy patrząc rzeczywistości prosto w twarz, zyskujemy coś, czy tracimy? Czy zyskujemy wtedy powagę w odnoszeniu się do zdarzających się wszelako kaprysów woli? Czy zdarzające się uznanie Drugiego za równego sobie uzyskuje w naszych ekspresjach, np. w języku plastycznym czy mowie wierszowanej, odniesienia do stanu faktycznego? Nasze odczucia w tym względzie niewątpliwie są zdyskontowaniem danych nam przez naturę umiejętności pozostawania na kilku planach życia jednocześnie.
Agata Bielik-Robson - pracuje w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN oraz jako profesor Jewish Studies na Uniyersity of Nottingham. Zajmuje się współczesną filozofią podmiotu, teorią literatury oraz filozofią religii, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa żydowskiego. Opublikowała kilkadziesiąt artykułów w językach polskim, niemieckim, rosyjskim i angielskim, a także kilka książek, z czego w ostatnim czasie ukazały się m.in. Erros. Mesjański witalizm i filozotia (2012), Jewish Ctyptotheologies of Late Modemity: Philosophical Marranos (2014) oraz zbiór esejów współredagowany z Adamem Lipszycem: Judaism In Contemporay Thought. Traces and Influence (2014). Obecnie pracuje nad nową książką, wstępnie zatytułowaną Another Finitude. Messianic Vitalismand Philosophy.
Piotr Sadzik - doktorant w Instytucie Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW. Obecnie zajmuje się przede wszystkim filozofią literatury w kontekście myśli postsekularnej i badań nad biopolityką. Autor kilkunastu artykułów w czasopismach i pracach zbiorowych, jak również współredaktor tomów zbiorowych, m.in. Spojrzenia Antonioniego (2015, wraz z Pauliną Kwiatkowską). Niebawem pod jego redakcją ukaże się książka Imiona anomii. Literatura wobec doświadczenia stanu wyjątkowego. Przygotowuje monografię poświęconą „maranom polskiej literatury”, a także doktorat o twórczości Witolda Gombrowicza.
Książka stanowi próbę opisu późnej fazy twórczości Jacques’a Derridy. O ile jej najwcześniejszy etap cieszył się na polskim gruncie względną popularnością tłumaczy i komentatorów, o tyle recepcja prac filozofa powstających w ostatnich piętnastu latach jego działalności miała do niedawna charakter sporadyczny. To wówczas jednak w myśli Derridy dochodzi do zasadniczego przesunięcia akcentów, które etykietuje się zwykle jako „zwrot etyczno-polityczny dekonstrukcji”. Uwypukleniu emancypacyjnych tendencji dekonstrukcji towarzyszy wówczas uwyraźnienie się jej teologicznego dziedzictwa, inspirowanego tradycją nieortodoksyjnie pojmowanego judaizmu. Dekonstrukcja jako filozoficzna parafraza wątków mesjańskich okazuje się namysłem nad „nowym Oświeceniem”, a tym samym ujawnia swój ogromny i wciąż niewykorzystany polityczno-etyczny potencjał. Wbrew rozpowszechnionym twierdzeniom o „śmierci dekonstrukcji”, to właśnie w myśli Derridy znajdujemy najbardziej inspirujące i zdumiewająco aktualne próby przemyślenia takich zjawisk, jak „kapitalizm”, „demokracja”, „sprawiedliwość” czy „przemoc”.
Przekład i opracowanie naukowe – Janusz Grygieńć, Tomasz S. Markiewka
Wydaje się, że demokracja oddaje władzę masom bez względu na jakość podejmowanych przez nie decyzji politycznych. Troska o tę jakość zwraca nas w stronę antydemokratyczną, w kierunku rządów ludzi, którzy są najmądrzejsi. Częściowo z tego powodu autorzy traktatów filozoficznych poświęconych wartości demokracji tak często starają się wyjaśnić, czemu powinniśmy demokratyzować politykę, nawet jeśli nie będzie prowadziło to do podejmowania dobrych decyzji. Uważam takie wytłumaczenia za nieprzekonujące i postaram się dostarczyć mocniejszych argumentów za demokracją. Moim celem jest wykazanie, że troska o jakość decyzji politycznych, odpowiednio ograniczona przez inne zasady, przemawia na korzyść demokratycznych reguł gry.
Fragment rozdziału I
No nineteenth-century American writer can claim to be as modern as Henry David Thoreau. His central preoccupations – the illusory nature of much of what we call ‘progress’, the proper symbiotic relationship between man and the natural environment, the limitations of government, especially where it seeks to intrude on the personal, the moral and political case for non-violence, the dubious pleasures of material comforts, our intoxication with excess, our unrelenting search for the ‘rules’ by which we might live our lives – these, and many other matters are as real to us now as they were to Thoreau in 1845 when he began his experiment in self-sufficiency. Walden is his autobiographical record of his life of relative isolation at Walden Pond, some twenty miles west of the city of Boston, but it is also a work of detailed natural history and the expression of a philosophy of life by a deeply poetic sensibility. His essay (originally a lecture), ‘Civil Disobedience’, has over the 150 or so years since its publication exerted an enormous influence, animating thinkers such as Leo Tolstoy and Mohandas Gandhi as well as political movements such as the British Labour Party, the Civil Rights Movement in the United States, and various forms of oppositional activism across the globe.
Walden and ‘Civil Disobedience’ are reprinted here in a new edition alongside three of Thoreau’s seminal essays, ‘Slavery in Massachusetts’, ‘A Plea for Captain John Brown’, and ‘Life Without Principle’. Henry Claridge’s introduction illuminates the extent to which Thoreau’s writings and his thinking were a response to the dramatic changes wrought by the physical expansion of the United States and the migration of European peoples across the American sub-continent in the first half of the nineteenth-century. The edition also comes with a bibliography and extensive explanatory notes.
Translated by F Max-Muller, revised and with an Introduction by Suren Navlakha.
Upanishads are mankind's oldest works of philosophy, predating the earliest Greek philosophy. They are the concluding part of the Vedas, the ancient Indian sacred literature, and mark the culmination of a tradition of speculative thought first expressed in the Rig-Veda more than 4000 years ago. Remarkable for their meditative depth, spirit of doubt and intellectual honesty, the Upanishads are concerned with the knowledge of the Brahman, the Ultimate Reality, and Man's relationship with it.
The name Upanishad is derived from the face-to-face mode of imparting knowledge - in the utmost sanctity and secrecy, to prevent its trivialisation or perversion. Composed in Sanskrit between 900 and 600 BC, the Upanishads presented here are by far the oldest and most important of those that exist. Twelve were first translated more than a hundred years ago, and have been extensively revised and edited. The thirteenth is an entirely new translation by Suren Navlakha.
In The Social Contract Rousseau (1712-1778) argues for the preservation of individual freedom in political society. An individual can only be free under the law, he says, by voluntarily embracing that law as his own. Hence, being free in society requires each of us to subjugate our desires to the interests of all, the general will.
Some have seen in this the promise of a free and equal relationship between society and the individual, while others have seen it as nothing less than a blueprint for totalitarianism. The Social Contract is not only one of the great defences of civil society, it is also unflinching in its study of the darker side of political systems.
The ideas of Plato (c429-347BC) have influenced Western philosophers for over two thousand years. Such is his importance that the twentieth-century philosopher A.N. Whitehead described all subsequent developments within the subject as foot-notes to Plato's work. Beyond philosophy, he has exerted a major influence on the development of Western literature, politics and theology.
The Republic deals with the great range of Plato's thought, but is particularly concerned with what makes a well-balanced society and individual. It combines argument and myth to advocate a life organized by reason rather than dominated by desires and appetites. Regarded by some as the foundation document of totalitarianism, by others as a call to develop the full potential of humanity, the Republic remains a challenging and intensely exciting work.
Translated by J.J. Graham, revised by F.N. Maude Abridged and with an Introduction by Louise Willmot.
On War is perhaps the greatest book ever written about war. Carl von Clausewitz, a Prussian soldier, had witnessed at first hand the immense destructive power of the French Revolutionary armies which swept across Europe between 1792 and 1815. His response was to write a comprehensive text covering every aspect of warfare.
On War is both a philosophical and practical work in which Clausewitz defines the essential nature of war, debates the qualities of the great commander, assesses the relative strengths of defensive and offensive warfare, and - in highly controversial passages - considers the relationship between war and politics. His arguments are illustrated with vivid examples drawn from the campaigns of Frederick the Great and Napoleon Bonaparte.
For the student of society as well as the military historian, On War remains a compelling and indispensable source.
Since its first publication in 1651, Thomas Hobbes’s Leviathan has been recognised as one of the most compelling, and most controversial, works of political philosophy written in English. Forged in the crucible of the civil and religious warfare of the mid-seventeenth century, it proposes a political theory that combines an unequivocal commitment to natural human liberty with the conviction that the sovereign power of government must be exercised absolutely. Leviathan begins from some shockingly naturalistic starting-points: an analysis of human nature as being motivated by vain-glory and pride, and a vision of religion as simply the fear of invisible powers made up by the mind. Yet from these deliberately unpromising elements, Hobbes constructs with unparalleled forcefulness an elaborate, systematic, and comprehensive account of how political society ought to be: ordered, law-bound, peaceful. In Leviathan, Hobbes presents us with a portrait of politics which depicts how a state that is made up of the unified body of all its citizens will be powerful, fruitful, protective of each of its members, and − above all − free from internal violence.
Rene Descartes (1569-1650), the 'father' of modern philosophy, is without doubt one of the greatest thinkers in history: his genius lies at the core of our contemporary intellectual identity. Breaking with the conventions of his own time and suffering persecution by the Church as a consequence, Descartes in his writings - most of which are philosophical classics - attempted to answer the central questions surrounding the self, God, free-will and knowledge, using the science of thought as opposed to received wisdom based on the tenets of faith.
This edition, the most comprehensive one-volume selection of Descartes' works available in English, includes his great essay, Discourse on Method.
Human, All Too Human (1878) marks the point where Nietzsche abandons German romanticism for the French Enlightenment. At a moment of crisis in his life (no longer a friend of Richard Wagner, forced to leave academic life through ill health), he sets out his views in a scintillating and bewildering series of aphorisms which contain the seeds of his later philosophy (e.g. the will to power, the need to transcend conventional Christian morality). The result is one of the cornerstones of his life's work. It well deserves its subtitle ‘A Book for Free Spirits’, and its original dedication to Voltaire, whose project of radical enlightenment here finds a new champion.
Beyond Good and Evil (1886) is a scathing and powerful critique of philosophy, religion and science. Here Nietzsche presents us with problems and challenges that are as troubling as they are inspiring, while at the same time outlining the virtues, ideas, and practices which will characterise the philosophy of the future. Relentless, energetic, tirelessly probing, he both determines that philosophy's agenda and is himself the embodiment of the type of thought he wants to foster.
Democracy in America is a classic of political philosophy. Hailed by John Stuart Mill and Horace Greely as the finest book ever written on the nature of democracy, it continues to be an influential text on both sides of the Atlantic, above all in the emerging democracies of Eastern Europe.
De Tocqueville examines the structures, institutions and operation of democracy, and shows how Europe can learn from American success and failures. His central theme is the advancement of the rule of the people, but he also predicts that slavery will bring about the 'most horrible of civil wars', foresees that the USA and Russia will be the Superpowers of the twentieth century, and is 150 years ahead of his time in his views on the position and importance of women.
W powszechnej opinii przeważa stereotyp, iż między Tomaszem z Akwinu a Bonawenturą, dwoma filarami średniowiecznej myśli chrześcijańskiej oraz reprezentowanymi przez nich systemami, istnieje ogromny hiatus. W tym uproszczonym schemacie nauczanie Bonawentury miałoby być przeznaczone dla przeciętnego człowieka poszukującego Boga, a wskazywana przez niego droga doświadczenia Bożej słodkości poprzez miłość dostępna jest każdemu. Tomasz z kolei uważany jest za intelektualistę najwyższych lotów, a lektura jego dzieł - zobowiązująca i wymagająca znajomości wysoce wysublimowanych spekulacji filozoficznych - nie może mieć znaczącego wpływu na „przeciętnego chrześcijanina”. Stąd przeznaczona jest dla wybranych, którzy jedynie drogą spekulacji rozumowych mogą zbliżyć się do Boga. Tymczasem okazuje się jednak, że myśl Tomasza jest znacznie bogatsza i zniuansowana, niż to mówią stereotypy. Akwinata bowiem przypisywał szeroko rozumianej sferze afektywnej ogromne znaczenie i cenił niezwykle doświadczenie mistyczne, które przekracza spekulatywny dyskurs.
W kręgu zagadnień bioetycznych i ekologicznych mieszczą się pytania dotyczące władzy i zakresu przetwarzania świata przez człowieka, które szanują integralność stworzenia i zapewniają godne warunki życia ludzkiego. Dzisiejsze osiągnięcia z zakresu ekologii stają się szansą dostrzeżenia pewnych prawidłowości, których naruszenie powoduje katastrofalne konsekwencje i dlatego nie można ich już dłużej nie zauważać.
Zebrane teksty są wyrazem troski o zachowanie integralnej postawy człowieka, który na drodze odkrywania swej osobowej tożsamości jako stworzenia i dziecka Bożego, uświadamia sobie godność niezbywalnego powołania do strzeżenia dziedzictwa biologicznego i kulturowego, które zostało mu powierzone przez Stwórcę.
fragment Wprowadzenia
Czym są cnoty i wady tkwiące w ludziach, nabywane z czasem w praktyce? Czym jest utrwalona w praktyce dobra albo zła kondycja rozumu, woli, uczuciowości? Jak ludzki rozum, wola i uczuciowość nabierają sił, mobilizują się i dochodzą do perfekcji? Książka ukazuje kompleksowo odpowiedzi na te pytania rozwijane w metafizyce cnót i wad w scholastyce XIII-XVII w. Ujawnia tendencje, które doprowadziły do wyparcia pojęć cnót i wad z nowożytnej etyki i epistemologii - a poprzez analizę tomistycznej metafizyki sprawności wskazuje drogę systematycznego przywrócenia cnotom i wadom należnego im w etyce i epistemologii miejsca. W myśl bronionego tu ujęcia cnoty i wady są pewnymi strategiami, które władze ludzkiej duszy wypracowują w praktyce, by potem się ich trzymać. Książka analizuje szczegółowo kryteria tożsamości takich strategii, sposoby ich powstawania oraz zaniku, ich pogłębiania i poszerzania oraz związki przyczynowe między strategiami a działaniami. Pokazuje wreszcie, że cnoty są całkiem innym rodzajem bytu aniżeli wady.
What moral values do human beings hold in common? As globalization draws us together economically, are our values converging or diverging? In particular, are human rights becoming a global ethic? These were the questions that led Michael Ignatieff to embark on a three-year, eight-nation journey in search of answers. The Ordinary Virtues presents Ignatieff’s discoveries and his interpretation of what globalization—and resistance to it—is doing to our conscience and our moral understanding.
Through dialogues with favela dwellers in Brazil, South Africans and Zimbabweans living in shacks, Japanese farmers, gang leaders in Los Angeles, and monks in Myanmar, Ignatieff found that while human rights may be the language of states and liberal elites, the moral language that resonates with most people is that of everyday virtues: tolerance, forgiveness, trust, and resilience. These ordinary virtues are the moral operating system in global cities and obscure shantytowns alike, the glue that makes the multicultural experiment work. Ignatieff seeks to understand the moral structure and psychology of these core values, which privilege the local over the universal, and citizens’ claims over those of strangers.
Ordinary virtues, he concludes, are antitheoretical and anti-ideological. They can be cheerfully inconsistent. When order breaks down and conflicts break out, they are easily exploited for a politics of fear and exclusion—reserved for one’s own group and denied to others. But they are also the key to healing, reconciliation, and solidarity on both a local and a global scale.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
