Józef Wójcik był komendantem Obwodu Łuck AK krypt. "Łan" działającego na Wołyniu w okresie II wojny światowej. W młodości walczył o wolność Polski z okupantem sowieckim oraz brał udział w obronie ludności cywilnej brutalnie mordowanej w latach czterdziestych XX w. na Wołyniu przez ukraińskich nacjonalistów z OUN i UPA. Następnie został zesłany do obozów pracy przymusowej na Syberii.W swoich wspomnieniach Józef Wójcik przedstawia działalność polskiej konspiracji na południowo-wschodnich terenach II Rzeczypospolitej oraz bezwzględne realia Gułagu. Opisuje walkę o przetrwanie na "nieludzkiej ziemi" i problemy, z jakimi borykali się zesłańcy, którym udało się wyjść z niej zwycięsko, po powrocie do ojczyzny pozostającej pod rządami komunistów.
Rok 1921 na Górnym Śląsku zdominowały dwa wydarzenia, które miały decydujące znaczenie dla przyszłości regionu i jego mieszkańców - plebiscyt, przeprowadzony 20 marca, oraz III powstanie śląskie. To ostatnie na ponad dwa miesiące przekształciło dużą część obszaru plebiscytowego w teatr działań wojennych. Teksty zawarte w pierwszym tomie koncentrują się na plebiscycie górnośląskim, kazanym w szerokim kontekście - zarówno lokalnym, jak i międzynarodowym. Temat ten był przez lata marginalizowany w polskiej literaturze przedmiotu, zwłaszcza w porównaniu z zagadnieniami powstańczymi. Dlatego postanowiliśmy przyjrzeć się bliżej rozmaitym aspektom tej problematyki i zaprosiliśmy do współpracy badaczy z różnych krajów.W drugim tomie zamieszczono teksty analizujące różne aspekty III powstaniaśląskiego (maj-lipiec 1921 r.). Część z nich została oparta na materiałach źródłowych, które dotąd nie były wykorzystane w praktyce badawczej. Publikacja nie jest monografią tego powstania, ale stanowi swoiste podsumowanie dotychczasowych ustaleń. W obu tomach zestawiono ze sobą różne perspektywy badawcze i stworzono płaszczyznę do dialogu między badaczami z różnych środowisk naukowych. Niniejsza publikacja zamyka kilkuletni Oddziałowy Projekt Badawczy "Powstania śląskie 1919-1921", realizowany w katowickim oddziale Instytutu Pamięci Narodowej.
Roman Zelek urodził się w 1893 r. w Wełczu, w parafii Busko-Zdrój. Po ukończeniu proseminarium w Pińczowie wstąpił do Seminarium Duchownego w Kielcach i w 1915 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Pierwsze probostwo objął w 1918 r. Prowadził bardzo pracowite życie kapłana i społecznika. Po przejściu na emeryturę został zachęcony przez archiwistę diecezji kieleckiej ks. prałata Tomasza Wróbla do spisania pamiętnika. Pracował nad nim 6 lat (1969-1975), dokumentował zachodzące procesy i zjawiska w Kościele lokalnym oraz w otoczeniu społecznym. Pisał o nauce w seminarium, wikariatach, probostwach, awansach kościelnych, funkcji senatora RP, o osadzeniu w więzieniu stalinowskim. Duże partie pamiętnika poświęcił rozmaitym inicjatywom społecznym, w których brał udział. Opisując te fakty i zdarzenia, czynił to w nawiązaniu do ówczesnych realiów i osób. Dlatego na kartach pamiętnika pojawia się mnóstwo postaci, swoista panorama ludzi kieleckiego Kościoła i osób świeckich na przestrzeni kilku dekad. Jego życie opisane w pamiętniku rozgrywa sią na tle dziejów Kościoła kieleckiego i społeczności diecezji kieleckiej w czasach, które obfitowały w wydarzenia definiujące dzieje naszego państwa w XX wieku.
Antologia prezentuje obszerny wybór tekstów historyków tworzących poza krajem w latach 1945-1989, publikowanych w czasopismach ukazujących się wówczas na emigracji. Artykuły te dotyczą zagadnień związanych z badaniami historycznymi prowadzonymi za "żelazną kurtyną". Publikacja została podzielona na dwie części: Teksty programowe oraz Recenzje i artykuły recenzyjne. Wśród autorów artykułw znaleźli się m.in. Jan Ciechanowski, Władysław Dziewanowski, Oskar Halecki, Leon Koczy, Marian Kukiel, Stanisław Mackiewicz, Edmund Oppman, Piotr Wandycz, Tadeusz Wyrwa czy Paweł Zaremba. Obszerny wstęp naukowy do antologii poświęcony dziejom i specyfice historiografii emigracyjnej przygotowali Rafał Habielski i Rafał Stobiecki.
Publikacja poświęcona historii województwa lubelskiego w okresie Polski lubelskiej. Określenia powyższego używano w odniesieniu do terytorium, nad którym władzę sprawował PKWN i Tymczasowy Rząd Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od lipca 1944 r. do przełomu stycznia i lutego 1945 r., gdy władze centralne stopniowo opuszczały Lublin. W książce omówiono: ujawnianie się struktur cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego, stronnictwa polityczne związane z PPP, niepodległościowe formacje zbrojne, elementy systemu politycznego Polski lubelskiej (instytucje władzy, system partyjny, administracja, wymiar sprawiedliwości), wojsko, powstawanie aparatu represji (organy bezpieczeństwa publicznego, więzienia i obozy, oraz działalność sowieckich służb specjalnych), nowe warunki życia społeczno-gospodarczego, kulturalnego, religijnego, oświatowego, tworzenie systemu instytucjonalnej opieki społecznej, pierwsze próby rozliczania zbrodni popełnionych w czasie okupacji niemieckiej oraz specyfikę obchodów święta 22 lipca w okresie 1945-1989. Książka stanowi monografię wieloautorską, której ważnym aspektem jest bogaty materiał ikonograficzny, nadający pracy charakter albumowy. Całość dopełnia kalendarium najważniejszych wydarzeń i bibliografia.
Koncepcja obrony Polski we wrześniu w 1939 r. opierała się na idei działania sojuszów wojskowych. W ich myśl 3 września Francja, w ślad za Wielką Brytanią, wypowiedziała Niemcom wojnę. Mimo zobowiązań politycznych nie pospieszyła jednak Polsce z pomocą zbrojną. Umożliwiła natomiast na swoim terytorium rekonstrukcję władz RP - co pozwoliło zachować ciągłość polskiej państwowości - i odbudowę WP. Formacja utworzona z Polaków przebywających we Francji, w Belgii, Holandii i Wielkiej Brytanii, a także z ewakuowanych z Polski liczyła w czerwcu 1940 r. kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy. Część z nich wzięła udział w kampanii francuskiej. Polsko-francuskie relacje z okresu II wojny światowej wciąż są przedmiotem badań. W dniach 16-17 listopada 2021 r. z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej i Towarzystwa Historyczno-Literackiego odbyła się w Paryżu konferencja naukowa pt. "Wkład Polaków w walkę z dwoma totalitaryzmami w Polsce i na Zachodzie (1939-1945)". Prezentowany tom jest jej pokłosiem.
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością
cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, nazywany dekretem sierpniowym lub sierpniówką, jest jednym z najbardziej znanych aktów prawnych komunistycznej Polski. Choć dokument ten był już przedmiotem badań naukowych, to skala jego zastosowania, a także dosyć szczególny charakter zamieszczonych w nim regulacji sprawiają, że wciąż stanowi on szerokie pole do refleksji. W latach 1944–1962 z dekretu sierpniowego skazano w Polsce ponad 18,5 tys. osób, a liczba procesów przekroczyła prawdopodobnie 30 tys. Dokumentacja tych postępowań karnych wciąż pozostaje słabo zbadanym źródłem wiedzy – zarówno w kontekście zbrodni okresu wojny, postaw społeczeństwa czy polityki okupanta niemieckiego, jak i polityki kryminalnej władz komunistycznych wobec sprawców przestępstw okupacyjnych czy funkcjonowania sądownictwa w pierwszym okresie Polski „ludowej”. Niniejszy tom zawiera teksty historyków prawa, prawników oraz historyków podejmujących wiele wątków, w których sierpniówka była zarówno głównym przedmiotem analizy, jak i punktem wyjścia do ukazania polityki okupanta niemieckiego oraz specyfiki i skali jego zbrodni.
W Polsce Ludowej opowieść o walkach na Pomorzu Zachodnim zyskała znaczenie wykraczające poza samo upamiętnienie żołnierskiego poświęcenia.Budowano narrację, która miała kształtować pamięć zbiorową, przyspieszać integrację Ziem Odzyskanych z resztą kraju, uzasadniać trwałość granicy na Odrze, Nysie i Bałtyku oraz umacniać sojusz ze Związkiem Sowieckim. Walki te stawały się także narzędziem legitymizacji władzy - zwłaszcza przez wiązanie ich z biografiami kluczowych postaci reżimu, takich jak gen. Wojciech Jaruzelski czy premier Piotr Jaroszewicz. Publikacja odsłania kulisy propagandowych mechanizmów i pokazuje, w jaki sposób polityka historyczna PRL podporządkowała nawet najbardziej heroiczne epizody wojenne celom ideologicznym.
Oddawany do rąk Czytelników tom zawiera 21 artykułów poświęconych prasie polskiej na obczyźnie oraz emigracyjnym ośrodkom wydawniczym i wydawcom w latach 1939-1990. Przedstawiają one Między innymi historię polskich oficyn emigracyjnych w Wielkiej Brytanii, aktywność wydawniczą Związku Harcerstwa Polskiego na obczyźnie, działalność wydawnictwa Editions Spotkania, charakterystykę środowiska paryskiej "Kultury", dzieje pism katolickich ("Miecz Ducha" i "Sprawa"), wydawanego w Jerozolimie przez Stronnictwo Narodowe miesięcznika "Myśl Polska na Wschodzie", kwartalnika "Ekonomista Polski", prasy wojskowej i kombatanckiej (m.in. "Orzeł Biały", "Kombatant w Ameryce"), a także wydawnictw kresowych ("Lwów i Wilno", almanach "Alma Mater Vilnensis"). Publikacja ponadto przybliża temat wydawnictw polskich w Nowym Świecie (Australia i Argentyna) oraz polskojęzycznych wydawnictw propagandowych drukowanych podczas II wojny światowej przez Brytyjczyków i Amerykanów dla Polaków w kraju.
Najbardziej spektakularną odpowiedzią załóg zakładów pracy województwa katowickiego na wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 r. były strajki oraz próby ich podjęcia. Stanowiły one logiczną konsekwencję doświadczeń zebranych przez polskie społeczeństwo podczas protestów latem 1980 r. oraz w czasie kolejnych szesnastu miesięcy rewolucji "Solidarności". W porównaniu z nimi strajki grudniowe odbywały się w zupełnie innych warunkach. To, co wcześniej było legalne i dozwolone prawem, teraz miało być karane. Tam, gdzie strajkujący nie przestraszyli się prawa stanu wojennego, użyto przeciw nim brutalnej siły, sięgnięto nawet po broń palną.
Środowisko filmowe Polski Ludowej doczekało się licznych opracowań. Najczęściej jednak koncentrują się one na życiu prywatnym ludzi filmu lub ich warsztacie zawodowym. Niewiele publikacji naukowych ukazuje ówczesnych filmowców w realiach komunistycznego państwa: ich postawy polityczne, relacje z partią, resortem kultury, aparatem bezpieczeństwa i cenzurą, zaangażowanie w inicjatywy opozycyjne bądź przeciwnie - w działania propagandowe władz.Odpowiedzią na potrzebę pogłębienia tej problematyki stała się ogólnopolska konferencja naukowa "Filmowcy w rzeczywistości politycznej Polski Ludowej", zorganizowana w dniach 23 i 24 maja 2023 r. w Szczecinie. Wydarzenie to zgromadziło historyków, filmoznawców oraz przedstawicieli innych dyscyplin humanistycznych i społecznych. Celem uczestników konferencji było podjęcie refleksji nad relacjami między światem filmu a systemem politycznym PRL.W niniejszym tomie prezentujemy osiemnaście artykułów przygotowanych na podstawie wystąpień konferencyjnych. Znalazły się wśród nich zarówno ujęcia syntetyczne, jak i szczegółowe studia przypadków.
Seria "W imieniu Polski Walczącej" poświęcona jest Armii Krajowej - największej organizacji konspiracyjnej w okupowanej przez Niemców Europie (latem 1944 r. walczyło w jej szeregach ponad 350 tys. żołnierzy). Jej geneza, co znamienne, przez dzieje jej poprzedniczek - Służby Zwycięstwu Polski i Związku Walki Zbrojnej, sięga dni klęski wrześniowej 1939 r. i jest dowodem na nigdy niegasnącą wiarę Polaków w odzyskanie niepodległości. Świadczy też o ciągłości oporu społeczeństwa polskiego wobec najeźdźców - niemieckiego i sowieckiego.
Autorzy artykułów zawartych w książce przygladają się początkom polskiej transformacji ustrojowej w 1989 r. ze specyficznej perspektywy - samej Warszawy oraz jej mieszkańców, ponieważ dotychczasowe badania sytuowały ją przede wszystkim w kontekście ogólnokrajowym i międzynarodowym, a tylko sporadycznie w regionalnym i lokalnym.Siłą rzeczy stolica jest stałym tłem wydarzeń państwowych i politycznych, a także społecznych, kulturalnych i gospodarczych - ale sama na ogół nie staje się przedmiotem odrębnych analiz. Niniejsza praca zbiorowa przygotowana przez liczne grono badaczek i badaczy na pewno nie wypełni tej luki, ale będzie pierwszym krokiem, aby to zmienić. Autorzy, reprezentujący różnorakie dyscypliny naukowe i wrażliwości badawcze, starają się przyjrzeć sytuacji warszawiaków i ich miasta w szczególnym czasie przemian - w aspektach zarówno politycznych, jak i gospodarczych czy społecznych. Dzięki mnogości tych perspektyw uzyskujemy opowieść o rzeczywistości Warszawy w 1989 r. - kolaż, choć niespójny, ale za to barwny i wielowymiarowy.
Celem albumu jest ukazanie skali destrukcji dokonanej przede wszystkim przez Niemców w okresie II wojny światowej, wskazanie zmian zaszłych w krajobrazie Lublina w ich wyniku, a także dokonanie porównania wyglądu wybranych obiektów i miejsc zniszczonych we wrześniu 1939 r., w trakcie wysiedleń Wieniawy, w wyniku likwidacji lubelskiej dzielnicy żydowskiej, sowieckiego bombardowania w maju 1944 r. oraz w czasie walk o miasto w lipcu tego roku z ich stanem pierwotnym oraz dzisiejszym.
Dlatego konstrukcja albumu opiera się na porównawczym układzie fotografii ułożonych w cyklach czasowych: przed wojną - w trakcie wojny - tuż po wojnie - współcześnie. Taki zabieg pozwala czytelnikowi odbyć wizualną podróż w czasie i przestrzeni Lublina. Album podzielono na rozdziały odpowiadające poszczególnym etapom zniszczeń miasta. Główny podział terytorialny obejmuje trzy charakterystyczne obszary Lublina: Wieniawę, Stare Miasto oraz teren dawnego getta (Podzamcze), obszar Krakowskiego Przedmieścia i Placu Wolności. W ramach tego podziału zdjęcia ułożono chronologicznie, przypisując je do czterech kluczowych momentów historycznych: bombardowań z 1939 r., wysiedleń z Wieniawy, likwidacji getta w 1942 r. i walk w lipcu 1944 r. Przyjęty układ pozwala śledzić odrębną historię każdej dzielnicy, a zarazem wpisuje ją w szerszy kontekst wydarzeń wojennych. Zestawienie fotografii sprzed zniszczeń z obrazami ruin, a następnie ze stanem (nie)odbudowanym uwypukla skalę strat. Przez bezpośrednie porównanie "dawniej i dziś" odbiorca lepiej rozumie konsekwencje wojny dla całego miasta. Może dostrzec zarówno bezpowrotną utratę pewnych obiektów, jak i ciągłość miejskiej tkanki tam, gdzie udało się ją odbudować. Kryterium porządkowania materiału była też symbolika. Preferowane były kadry miejsc i obiektów o znaczeniu historycznym, np. katedra, synagogi, rynek Starego Miasta. Takie fotografie niosą ze sobą głębszy przekaz, stając się ikonami pamięci zbiorowej (jak obraz zrujnowanej katedry czy wypalonych kamienic na Krakowskim Przedmieściu). Kluczem koncepcji albumu jest idea porównania i narracji wizualnej. Każdy zestaw zdjęć przedstawia kontinuum historii miejsca: od stanu wyjściowego (pierwotnego) przez moment katastrofy aż po (nie)odbudowę i stan obecny. Taka struktura umożliwia czytelnikowi nie tylko obserwację zmian, ale i ich zrozumienie. Zdjęcia "opowiadają" losy miasta bardziej wymownie niż słowa. Album staje się przez to czymś więcej niż katalogiem fotografii: tworzy spójną opowieść o niszczeniu i odradzaniu się Lublina, służy zarazem dokumentacji, edukacji i refleksji.
Niniejsza publikacja poświęcona jest pięciu funkcjonariuszom niemieckiej żandarmerii z posterunku w Łańcucie, którzy 24 marca 1944 r. dopuścili się zbrodni na rodzinie Ulmów w Markowej i ukrywanych przez nich Żydach. Studium obejmuje przede wszystkim ich bezwzględną, pozbawioną jakichkolwiek norm moralnych działalność w latach okupacji, a także próby ich odnalezienia i osądzenia przez polski wymiar sprawiedliwości po II wojnieświatowej. Spośród żandarmów niemieckich uczestniczących w zbrodni w Markowej jedynie jeden - Josef Kokott, został odnaleziony i skazany na karę śmierci, zamienioną najpierw na dożywotnie więzienie, a następnie na 25 lat pozbawienia wolności.
Polskie losy żołnierskie oraz kombatanckie postawy społeczno-polityczne po zakończeniu II wojny światowej we Francji doczekały się odrębnego omówienia. Autor analizuje dzieje polskiego ruchu kombatanckiego na ziemi francuskiej w latach 1944-1970. Pokrótce odnosi się do okresu międzywojennego i jego tradycji, a jednocześnie kreśli trendy powojenne i lewicowe sympatie niektórych uczestników walk na Zachodzie. Publikacja ukazuje związki polskich organizacji kombatanckich we Francji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Wykorzystane, acz mało znane materiały archiwalne dowodzą znaczenia działalności kombatanckiej dla polskiej suwerenności i pozytywnego obrazu Polaków za granicą w okresie zimnej wojny.
Działalność aparatu represji ciągle pozostaje jedną z białych plam historii Polski po II wojnie światowej. Dotyczy to w szczególności dziejów lokalnych na Ziemiach Zachodnich. Na procesy związane z osadnictwem, wysiedleniami, powstawaniem tożsamości nowych mieszkańców, zmianami politycznymi i gospodarczymi nakładały się podejmowane przez władze wysiłki budowania systemu totalitarnego. Funkcjonariusze policji politycznej, znanej pod nazwą Urzędu Bezpieczeństwa, mieli za zadanie dopilnować, aby nikt w tych działaniach nie przeszkadzał. Represje dotykające zarówno faktycznych, jak i potencjalnych przeciwników komunistów zawsze przybierały swoiste, charakterystyczne dla lokalnej specyfiki cechy. Monografia opisuje proces zdobywania władzy przez komunistów w powiecie Złotoryja na Dolnym Śląsku do 1956 r. z perspektywy miejscowej jednostki Urzędu Bezpieczeństwa.
Najbliższy współpracownik wojskowy Józefa Piłsudskiego, Naczelny Wódz Sił Zbrojnych, nieugięty strażnik niepodległości, honoru i praw Polski na arenie międzynarodowej - został uczczony przez Sejm RP uchwałą ustanawiającą rok 2025 Rokiem Generała Kazimierza Sosnkowskiego. Oddana do rąk Czytelników praca, będąca poprawioną, zmienioną i rozszerzoną wersją albumu wydanego w 2012 r., jest biografią ilustrowaną Sosnkowskiego w ujęciu pretekstowym. To opowieść o Polakach walczących o niepodległość, broniących ojczyzny w 1920 r. i odbudowujących ją w okresie międzywojennym; o dziejach i ludziach Polskich Sił Zbrojnych podczas II wojny światowej, o wzlotach i upadkach, wreszcie zmaganiach w obronie praw Polski na emigracji. We wszystkich tych wydarzeniach Kazimierz Sosnkowski odegrał ważną rolę.
W 1994 r. były oficer wywiadu KGB Aleksandr Wasiliew zyskał dostęp do ściśle tajnych dokumentów sowieckich operacji wywiadowczych prowadzonych przeciwko Stanom Zjednoczonym w latach trzydziestych i czterdziestych XX w. Obszerne materiały udało mu się przepisać lub streścić, zanim krótkotrwała odwilż w stosunkach Rosji z Zachodem skończyła się bezpowrotnie, a on sam uciekł do Wielkiej Brytanii.
Zachowana w układzie problemowo-chronologicznym praca jest wycinkiem biografii pretekstowej, w której główny nacisk badawczy został położony - oprócz samej postaci gen. Kazimierza Sosnkowskiego - na ukazanie struktur organizacyjnych i działania Ministerstwa Spraw Wojskowych w okresie wojen o granice 1919-1921. Prezentuje ponadto politykę wojskową oraz szeroko rozumiane zaplecze frontu, które przez systemy zaopatrywania, szkolenia i uzupełniania Wojska Polskiego wpłynęło na przebieg konfliktów zbrojnych toczonych przez Rzeczpospolitą po odzyskaniu niepodległości. Rozdział I wprowadza czytelnika w zagadnienie główne, nakreślając drogę życiową Kazimierza Sosnkowskiego do najwyższych stanowisk w państwie, a kolejne części pracy opisują jego działania polityczne i wojskowe.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?