Nota redaktora, książka - język - oświata, wczesna literatura humanistyczna, dramat nieregularny, z dziejów sztuki narracyjnej, Andrzej Frycz Modrzewski a publicystyka w połowie XVI, Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Mikołaj Sęp Szarzyński, współcześni Kochanowskiemu i jego naśladowcy, proza drugiej połowy XVI wieku, literatura schyłku XVI wieku.
Autorka ożywia Platońską koncepcję Erosa, opowieść o drabinie biblijnego Jakuba, mit o Gilgameszu i Psyche, bada postać Mefistofelesa i Józefa K. Książka zawiera oryginalne analizy z pogranicza psychologii i literatury, medycyny i mitologii, socjologii i religii, filozofii kultury i ekologii.
Tom ten zawiera: Wolność i cywilizacja oraz studia z pogranicza antropologii społecznej, ideologii i polityki, Śmiertelny problemat, Ogólnopolska służba wywiadowcza, Podstawy nierówności między ludźmi, Antropologiczna analiza wojny, Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, Natura ludzka, kultura i wolność.
Prezentowana książka stanowi kontynuację podręcznika Filozofia Wschodu opublikowanego w Wydawnictwie UJ pod redakcją Beaty Szymańskiej, uzupełniając go tekstami źródłowymi. Zasadniczym celem tego wyboru tekstów jest umożliwienie polskiemu czytelnikowi kontaktu z najistotniejszymi problemami zawartymi w bogatej i różnorodnej literaturze filozoficznej Indii, Chin, Japonii i Tybetu od czasów najdawniejszych aż po współczesne. Doboru tekstów dokonano tak, by ukazać różne nurty i kierunki, a także przedstawić dzieła najbardziej znane i autorów, którzy w dziejach myśli Wschodu odegrali największą rolę. Poprzedni tom stanowił teoretyczne omówienie poszczególnych szkół i systemów, obecny zaś pozwala samym tekstom przemówić ich własnym językiem. Gdy wczytamy się w słowa wciąż żywych kultur Wschodu, odkryjemy, iż nie są one dla nas tak bardzo odległe.
Według Junga, pojęcie archetypu nie jest wyłącznie jego wynalazkiem, lecz posiada bardzo długą historię. Można je bowiem spotkać zarówno u teologów wczesnochrześcijańskich, jak i w pismach filozoficznych od starożytności po oświecenie. Jung, jak mało kto inny, stara się ująć i opisać wszystkie wymiary ludzkiej duszy, poczynając od sfer najniższych o charakterze popędowym, poprzez czysto psychiczne procesy, a kończąc na duchu - bo taki właśnie jest człowiek.
Opublikowany w 1951 roku „Człowiek zbuntowany” to słynny esej Alberta Camusa, traktujący o historycznych i metafizycznych źródłach buntu. Niniejsza edycja została przejrzana i poprawiona. Pisze Camus: „Bunt ludzki w swoich formach wysokich i tragicznych jest może tylko ciągłym protestem przeciw śmierci, szaleńczym oskarżeniem losu, który określa powszechna kara śmierci. We wszystkich napotkanych przypadkach protest zawsze zwraca się ku temu, co w świecie jest dysonansem, zmąceniem, co zrywa ciągłość. Chodzi więc przede wszystkim o nieustające roszczenie jedności. Sprzeciw wobec śmierci, pragnienie trwania i jasności są motorami tych wszystkich szaleństw, wzniosłych albo dziecinnych. Czy byłoby to tylko tchórzliwe i egoistyczne odrzucenie zgody na własną śmierć? Nie, ponieważ wielu zbuntowanych zapłaciło, co trzeba było zapłacić, by móc znaleźć się na wysokości swoich wymagań. Zbuntowany nie domaga się życia, ale racji życia. Odrzuca logikę śmierci. Jeśli nic nie trwa, jeśli nie ma żadnych usprawiedliwień, śmierć pozbawiona jest sensu. Walczyć ze śmiercią znaczy więc żądać sensu życia, walczyć o regułę i jedność”. Esej przełożyła Joanna Guze.
Bogaty i różnorodny zbiór tekstów Karola Wojtyły poruszających zagadnienia sztuki i kultury.Opatrzony obszernym wstępem prof. Krzysztofa Dybciaka wybór z różnych etapów życia Świętego stanowi syntezę i wykład myśli Jana Pawła II na temat współpracy Twórcy ze Stwórcą i roli jego pracy dla całego Kościoła i świata. Lektura zebranych w tomie tekstów odsłania również ciekawe linie ideowe, na których możemy obserwować spotkanie zamiłowania do antycznej klarowności zarówno z ujęciem personalistycznym, jak i polskim romantyzmem. W zbiorze znajdziemy nie tylko słynne wystąpienia Jana Pawła II, jak to przed zgromadzeniem UNESCO z 1980 roku czy szeroko komentowany List do artystów, ale również mniej znane teksty z lat młodości, listy do redakcji i do przyjaciół oraz nieco dziś zapomniane homilie, które dowodzą, że sztuka nigdy nie była dla niego sprawą marginalną czy drugorzędną.
Bogowie, demony i mistyfikacje. Słowiańszczyzna między nauką a legendą Skąd wzięła się fascynacja dawną Słowiańszczyzną? Czy współczesna moda na słowiańskie wierzenia i legendy jest rzeczywiście nowym zjawiskiem? Autorka pokazuje, że jej korzenie sięgają znacznie głębiej – do czasów zaborów, gdy pisarze, poeci i badacze poszukiwali w słowiańskiej przeszłości źródeł narodowej tożsamości. To opowieść o romantycznych wizjach dawnych bogów i demonów, naukowych próbach rekonstrukcji pogańskich wierzeń oraz o mitach, które przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenia o przeszłości. Książka ukazuje, jak literatura, nauka i kultura wspólnie tworzyły obraz Słowiańszczyzny – nie zawsze zgodny z historyczną prawdą, ale niezwykle ważny dla polskiej świadomości kulturowej.
Wybitny cesarz rzymski i filozof Marek Aureliusz stworzył swoje Rozmyślania niemal dwa tysiące lat temu jako osobisty zbiór refleksji, wskazówek i napomnień, które miały pomagać mu żyć mądrze, godnie i w zgodzie z własnymi wartościami. Choć powstały jako prywatne notatki, stały się jednym z najważniejszych dzieł duchowych w historii — ponadczasowym przewodnikiem po sztuce życia, wewnętrznej dyscyplinie i stoickiej postawie wobec świata.
Rozmyślania niezmiennie zachwycają swoją prostotą, głębią i uniwersalnością. Zawarte w nich myśli o obowiązku, pokorze, odpowiedzialności, przemijaniu i wspólnym dobru przemawiają do kolejnych pokoleń, niezależnie od epoki czy kultury. To tekst, który nie tylko inspiruje, ale także uczy, jak zachować spokój w obliczu trudności i jak kształtować charakter poprzez codzienną praktykę uważności i refleksji.
To piękne, ilustrowane wydanie zawiera wstęp filologa klasycznego Jamesa Romma, który wprowadza czytelnika w kontekst historyczny i filozoficzny dzieła. Publikacja stanowi starannie wybrany zestaw najważniejszych lekcji życiowych Marka Aureliusza — idealne, przystępne wprowadzenie do stoicyzmu oraz znakomity przewodnik dla każdego, kto pragnie żyć bardziej świadomie i w harmonii z samym sobą.
Święty Grzegorz Palamas – określany mianem „ostatniego ojca Kościoła” i działający w okresie renesansu Paleologów – to jeden z najbardziej rozpoznawalnych współcześnie teologów kojarzonych z szeroko rozumianym prawosławiem.Jego traktat „150 rozdziałów przyrodniczych, teologicznych, etycznych i ascetycznych, oczyszczających z barlaamowej zarazy” – którego pierwszy kompletny przekład polski wraz z obszernym wprowadzeniem zawdzięczamy Łukaszowi Leonkiewiczowi – to dojrzałe dzieło bizantyjskiego teologa, obejmujące całokształt jego myśli. Napisane pod koniec drugiego etapu sporów hezychastycznych w XIV wieku, nie jest jedynie traktatem polemicznym o charakterze apologetycznym, lecz stanowi kompletny, dojrzały manifest chrześcijańskiego światopoglądu, łączący naukę o stworzeniu z mistyczną teologią przebóstwienia. Palamas porusza w nim tematykę teologiczną, ale również etyczną, a nawet przyrodniczą. Traktat „150 rozdziałów…” można określić mianem syntezy myśli bizantyjskiej – teologia ascetyczna łączy się w nim z teologią dogmatyczną, nie brakuje też odwołań do wcześniejszej tradycji intelektualnej ojców Kościoła i ojców pustyni.
Baruch (lub Benedykt) Spinoza (1632-77) pochodził z żydowskiej rodziny żyjącej w Niderlandach, za swoje poglądy został usunięty z gminy, studiował scholastykę chrześcijańską, nauki przyrodnicze, filozofię (zwł. Kartezjusza i Hobbesa); jego filozofię określa się jako panteizm racjonalistyczny: racjonalizm (od Kartezjusza), naturalizm (od Hobbesa) i panteizm (od Majmonidesa), był też Spinoza wyznawcą teorii wolnościowych w życiu społecznym, propagował tolerancję, deomokrację, był -jak na swoje czasy, człowiekiem na wskroś postępowym. Nigdy nieukończony Traktat o poprawie rozumu to wczesne dzieło Spinozy, jego tezy rozwninął w Etyce. Mamy tu już zrąb spinozjańskiego systemu filozoficznego, z dodatkiem autobiograficznego wręcz wstępu, biorąc za podstawę etyki: dążność do wiedzy opartą na dążeniu do szczęścia. Pisze w nim o dobru najwyższym, o rodzajach poznania i rodzajach idei a także o możliwościach i zakresie naszego rozumu, przy czym, co u Spinozy nieczęste, ma ten Traktat formę - jak na tego filozofa bardzo przystępną, co absolutnie nie oznacza, że mniej głęboką treść, w niż innych jego dziełach z fundamentalną "Etyką" na czele..
Auguste Comte (1798-1857) - francuski filozof, uznawany za jednego z "ojców" socjologii (stworzył termin socjologia),, twórca i czołowy przedstawiciel pozytywizmu. Za przedmiot badań obierał pozytywizm jedynie to co realne, pewne ograniczone do wiedzy i faktów, stąd odrzucenie metafizyki i zwrócenie się ku metodom nauk przyrodniczych a także nacisk na społeczne (socjologiczne) uwarunkowania zjawisk i nauki. W Rozprawie o duchu filozofii pozytywnej zajmuje się autor w części pierwszej analizą ewolucji myśli ludzkiej przy czym wyróżnia stan pierwotny teologiczny, przez metafizyczny aż po pozytywny. Kolejną poświęca „wyższości społecznej ducha pozytywnego", proponując zmiany ustroju społecznego (porządek oparty na religii, magii czy metafizyce wyczerpał się, należy go zastąpić porządkiem pozytywnym, opartym na faktach, na nauce) i dokonując socjologicznych interpretacji zastanego oraz pożądanego ładu społecznego. By wreszcie w ostatniej zakreślić system uporządkowania wiedzy pozytywnej i stworzeniu właściwego systemu edukacji, a jak pisała B. Skarga domagał się więc Comte rozdziału władzy moralnej i świeckiej i całkowitej wolności nauczania
Maria Szyszkowska - poska filozof, polityk, wykładowca akademicki, lewicowa działaczka społeczna, zaangażowana w ruchy pokojowe i równościowe autorka kilkudziesięciu książek i setek drobniejszych publikacji. Jej pierwszą wydaną książką był Neokantyzm, autorka przyznaje zresztą, że uważa się za neokantystkę. W swoim dziele opisuje dzieje myśli kantowskiej poczynając od drugiej połowy XIX wieku po lata 70-te wieku XX. Za inicjatorów ruchu neokantowskiegouważa się wybitnego fizjologa, przyrodnika i filozofa Hermanna Helmholtza, filozofa Otto Liebmanna, który rzucił hasło "powrotu do Kanta" (w dziele "Kant und die Epigonen") oraz Albert Lange, profesor w Marburgu, gdzie w latach późniejszych rozwinęła się cała filozoficzna (neokantowska) Szkoła marburska na czele z takimi uczonymi jak Hermann Cohen i Paul Natorp. Równolegle na Uniw. w Heidelbergu neokantyzm rozwijał W. Windelband. Choć Szkoła marburska w pewnym momencie daleko odeszła od Kanta, to jednak do późnych neokantystów można jeszcze zaliczyć Nicolai Hartmanna, czy autora m.in. Eseju o czlowieku wybitnego humanistę Ernsta Cassirera. Wszelkie meandry myśli po-kantowskiej, zawiłości neokantyzmu, różnice zdań między poszczególnymi uczonymi przedstawia Maria Szyszkowska z niezwykłą starannością i szczegółowością. Co znaczy „powrót do Kanta” dla filozofii społeczeństwa i prawa? Maria Szyszkowska, filozof prawa, ukazuje neokantyzm nie jako jednolitą doktrynę, lecz jako wielonurtowy ruch rozwijający filozofię krytyczną. Szczególne miejsce zajmuje idea prawa natury o zmiennej treści — tworzonego przez rozum w określonych warunkach historycznych i wskazującego ustawodawcy drogę ku prawu sprawiedliwszemu.Opublikowany w 1970 roku Neokantyzm wywołał zainteresowanie środowiska naukowego w czasach, gdy nurt ten znano w Polsce głównie z negatywnych ocen politycznych, a filozofia prawa była wyrugowana z państwowych uczelni. Rozróżnienia zaproponowane przez Autorkę stały się punktem odniesienia dla późniejszych badaczy; praca jest cytowana i dyskutowana do dziś.Drugie wydanie, opatrzone nową przedmową Marii Szyszkowskiej, przywraca obiegowi ważny głos w polskich badaniach nad neokantyzmem oraz relacją prawa, wartości i społeczeństwa.
Ernst Cassirer (1874-1945) - niemiecki filozof pochodzenia żydowskiego, prof. i rektor na Uniwersytecie w Hamburgu, w 1933 roku wyemigrował do Anglii, potem Szwecji (w 1939 roku przyjął szwedzkie obywatelstwo) i USA. Neookantysta, uczeń Hermana Cohena, ostatni wybitny przedstawiciel idealistycznej Szkoły Marburskiej, autor kilkunastu rozpraw, z których za najważniejsze uznaje się 3-tomową Philosophie der symbolischen Formen, Esej o człowieku i właśnie wydaną w 1945 roku, ostatnią pracę Cassirera Mit państwa.Podsumowuje w nim swoje rozważania na temat struktury myślenia mitycznego. A jak pisze Hanna Buczyńska (w: „Cassirer” WP 1963) wg Cassirera Myślenie mityczne jest myśleniem konkretnym, nieabstrakcyjnym. Jest to świadomość, która nie operuje pojęciami ogólnymi, wszystkie jej pojęcia są uwikłane w indywidualne sytuacje, szczegółowe konteksty. (…) Mit nie ma charakteru czysto intelektualnego. Pomimo, że jest formą myślenia, formą świadomości, to jednak czynnik emocjonalny gra w nim poważną rolę. Mit jest w równym stopniu produktem emocjonalnym co racjonalnym i nie można pomijać w nim żadnego z tych elementów. Nie przeczy to bynajmniej możliwości traktowania mitu jako formy myśli, bowiem mit jest przetworzeniem, wyrażeniem emocji, a nie samą emocją. (…) O ile świadomość naukowa ma charakter kontemplematywny, o tyle w świadomości mitycznej w sposób równoważny występują czyn , emocja i myśl. Po tych ogólnych rozważaniach poprowadzi nas autor przez historię mitu ale też walki z mitem w myśli politycznej od Platona (zwł. Państwo, Prawa, Polityk) i Arystotelesa (zwł. Polityka), przez myślenie średniowieczne (św. Tomasz), Machiavellego aż po Hegla i mity polityczne XIX i XX wieku z kultem bohaterów Carlylea i ras Gobineau na czele.
Książka przedstawia życie i osiągnięcia naukowe Witelona z Polski, wybitnego trzynastowiecznego polihistora; pierwszego polskiego filozofa, a także matematyka, fizyka badacza natury, dyplomatę, astronoma, medyka i psychologa. Studiował on w Paryżu i Padwie. Jego najważniejsze dzieło pt. Perspektywa znacząco wpłynęło na życie intelektualne Europy. Autor publikacji, opierając się na własnych tłumaczeniach i analizach, koryguje powszechny błąd uznawania Witelona za neoplatonika i wyznawcę metafizyki światła. Wykazuje, że jego poglądy kształtowały się pod wpływem arystotelizmu, odnowionego w XIII wieku, i empiryzmu Rogera Bacona. Witelo był prekursorem estetyki nowożytnej opartej na obserwacji i doświadczeniu. To on odkrył i opisał zjawisko równoczesnego kontrastu barwnego (znane dzisiaj jako prawo Chevreula). Leonardo da Vinci przejął do swojego Traktatu o malarstwie zjawisko opisane w dziele Witelona bez podania źródła. Publikacja prostuje liczne błędy w przekładach Perspektywy (m.in. u Tatarkiewicza i Venturiego), które doprowadziły do fałszywej interpretacji myśli Witelona. Napisana przystępnym językiem książka jest cenna zarówno dla badaczy, jak i wszystkich zainteresowanych historią filozofii, estetyki, metodologii i historią Polski.
Platon (427 p.n.e.-347 p.n.e.) uczeń Sokratesa, którego śmierć uważał za niewyobrażalną zbrodnię ateńskiej republiki, napisał 35 dialogów. I są to dialogi fundamentalne w historii filozofii, można wręcz powiedzieć, że bez nich filozofii by nie było. W niniejszym tomie zebraliśmy trzy dialogi: Hippiasz Mniejszy czyli o kłamstwie. Hippiasz Większy czyli o Pięknie oraz Ion czyli o Iliadzie (albo o szale poetyckim, dowodzi w nim bowiem Platon - ustami Sokratesa - że genialność Iliady na natchnieniu się opiera, a nie na wiedzy, jak twierdzi tytułowy Ion). Dwa pierwsze należą do grupy tzw. dialogów obalających, a trzeci do badawczych. Wszystkie trzy zaś pochodzą z wczesnego okresu twórczości Platona, okresu zwnaego też sokratejskim. W Hippiaszu Mniejszym Sokrates prowadząc rozmowę z wybitnym sofistą, tytułowym Hippiaszem docieka istoty kłamstwa i prawdy. W Hippiaszu Większym dyskutuje zaś z tym samym interlokutorem próbują dociec istoty piękna. Sokrates odrzucając pomysły sofisty doprowadza dialog do konkluzji, iż "to co piękne jest trudne" i ostatecznej definicji nie da się ustalić.
Stanisław Ignacy Witkiewicz, pseud. Witkacy (1885-1939) - twórca o niezwykłej gamie zainteresowań i talentów malarz, eseista, pisarz autor kilku powieści, m.in. Nienasycenie", Jedyne wyjście", 622 upadki Bunga i kilkudziesięciu dramatów jak Szewcy", W małym dworku", także fotografik, teoretyk teatru i wreszcie filozof. I to oryginalny, nawiązujący do monadologii Leibniza, ale nadający jej zupełnie nowego charakteru. A także znakomity teoretyk sztuki, filozof estetyki.W rozprawie "Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia" będącej dziełem z pogranicza filozofii (ontologii), estetyki i po prostu filozofii sztuki poza częścią dotyczącą malarstwa (w tym kompozycji obrazu, kolorystyce i harmonii kolorów), zajmuje się także Witkacy rozważaniami nad Sztuką Czystą. Gdy jednak okazało się, że odbiór tego dzieła nie spełnił oczekiwań autora, gdy wyniknęły zeń liczne artystyczno-filozoficzne nieporozumienia, postanowił Witkacy, rzecz bardziej objaśnić, dopełnić i rozszerzyć, zwłaszcza odnosząc się do pojęcia piękna. Tak powstały "Szkice estetyczne", wydane pierwotnie w 1922 roku. Poza pojęciem piękna analizuje tu Witkacy także różnicami między malarstwem "dawnym" i "obecnym" (i pozorną łatwością tego pierwszego, pojęciem formy, polemiką z Leonem Chwistkiem czy Leonem Buszkiem, ale też "stosunkiem ogólnej teorii Sztuki do kryteriów oceny dzieł poszczególnych."
Od pierwotnego zachwytu po niepokój współczesnego człowieka – książka Maríi Zambrano prowadzi nas przez dzieje ludzkiej świadomości, odsłaniając narastające napięcie między poezją a filozofią. Poeta, wierzący w rzeczywistość per se, wieloznaczną i ulotną. Filozof, szukający prawd niewzruszonych i absolutnych. Gest wyjścia z jaskini Platona okazuje się oddaleniem od bezpośredniego doświadczania życia, a także wygnaniem poety na peryferie. To wnikliwa narracja o ludzkim dążeniu do prawdy, sensu i poczucia bezpieczeństwa, ale też o cenie, jaką płacimy za swoje potrzeby. Czy możliwe jest odnalezienie „pośredniczącego logosu”, który zbliży do siebie filozofię i poezję, myślenie i doświadczenie?
„Dzisiaj poezja i myśl są dla nas dwoma niewystarczającymi formami, połówkami człowieka: filozof i poeta. Nie odnajdujemy człowieka w całej pełni w filozofii. Nie odnajdujemy tego, co ludzkie w poezji. W poezji odnajdujemy bezpośrednio człowieka konkretnego, indywidualnego. W filozofii – człowieka w jego historii powszechnej, w jego pragnieniu bycia. Poezja to spotkanie, dar, łaska odnalezienia. Filozofia poszukuje – jest wymaganiem kierującym się metodą. Odkąd myśl «przejęła władzę», poezja zaczęła żyć na peryferiach, dzika, rozdarta, wykrzykując na cały głos wszystkie niewygodne prawdy, straszliwie niedyskretna i zbuntowana. Warto przyjrzeć się walce między filozofią a poezją i choć trochę określić, na czym polega konflikt, w którym miota się istota potrzebująca ich obu”.
Fragment książki Filozofia i poezja
"Wiedza radosna" to jedno z kluczowych dzieł Nietzschego, w którym filozof łączy głębokie refleksje z poetycką, aforystyczną formą. Książka ukazuje narodziny ducha wolności, który przeciwstawia się tradycyjnym wartościom i dogmatom. To właśnie w tym dziele pojawia się słynne ogłoszenie śmierci Boga, będące symbolem kryzysudotychczasowych fundamentów moralnych. Nietzsche zachęca czytelnika do twórczego życia, opartego na własnych wartościach, zamiast podążania za narzuconymi zasadami. Analizuje rolę sztuki i śmiechu jako sposobów radzenia sobie z ciężarem istnienia oraz podkreśla wagę odwagi intelektualnej i gotowości do zadawania niewygodnych pytań. Ważnym motywem jest pochwała radosnej afirmacji życia, nawet w obliczu jego tragicznej i chaotycznej natury. Pojawia się też koncepcja wiecznego powrotu, która stanowi próbę wyobrażenia sobie pełnej afirmacji własnego życia.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
