Skrajny eksperymentator, samotnik, pisarz niezrozumiały i hermetyczny, fikcjonalizujący swoją autobiografię do takiego wizerunku Leopolda Buczkowskiego przyzwyczaili nas i jego badacze, i on sam. Listy z artystami, krytykami, przyjaciółmi pod redakcją Macieja Libicha i Piotra Sadzika to drugi tom serii książek, które mają ten obraz zweryfikować, a może nawet zmienić. Niniejszy tom ukazuje Buczkowskiego w gęstej sieci towarzyskich i zawodowych powiązań. Duża część zbioru dotyczy spraw żydowskich choć odgrywają one ogromną rolę w powieściach Buczkowskiego, niewiele dotąd wiedzieliśmy o jego relacjach z ocalałymi z Zagłady (Bronisław Anlen, Salomon Łastik, Stanisław Wygodzki). Korespondenci nie ograniczają się jednak wyłącznie do tego kręgu. Wśród przyjaciół Buczkowskiego znajdziemy licznych plastyków (Lechosława Amit-Chmielowska, Marian Kratochwil, Mieczysław Mussil) i historyków sztuki (Irena Rylska), co zachęca, by na nowo zbadać jego malarskie i graficzne inspiracje. Tom pozwala także na rekonstrukcję krytycznoliterackiej recepcji, która jednoznacznie zaprzecza wizerunkowi twórcy osamotnionego pochwały dla twórczości Buczkowskiego przychodziły ze strony ważnych postaci polskiego życia literackiego, zarówno w kraju (Jan Błoński, Andrzej Falkiewicz, Krystyna Miłobędzka), jak i na emigracji (Jerzy Stempowski, Kazimierz Wierzyński). Wreszcie, książka ukazuje Buczkowskiego w kontekstach pozapolskich w kontaktach z tłumaczami i sympatykami z zagranicy (Maria Kuncewiczowa, Josef Vlasek).
Agnieszka August-Zarębska jest iberystką, literaturoznawczynią, badaczką współczesnej literatury Żydów sefardyjskich, tłumaczką i poetką, autorką tomików Po jej wewnętrznej stronie (2021), nagrodzonego pierwszą nagrodą w konkursie im. Anny Świrszczyńskiej, oraz Gotan (2024). Opublikowała ponadto monografię Słowa gasnącego języka. Współczesna poezja ladino (2026). W Transfuzjach łączy trzy główne języki swojego zaangażowania w świecie polski, ladino i hiszpański. Ukazuje doświadczenie pracy z językami, na pograniczu kultur. Polski jest jej naturalnym tworzywem literackim i mową, która wszczepia ją w życie. Hiszpański to język pracy naukowej i obcowania z literaturą. O ladino natomiast pisze: Czuję się w ladino raczej wędrowczynią, która przybywa z dalekich stron. Jest on językiem mojego zbłądzenia w znaczeniu głęboko egzystencjalnym. Zbłądzenie to paradoksalnie daje mi nadzieję na powrót do siebie. Agnieszka August-Zarębska es hispanista, investigadora de la literatura contempornea de los judos sefardes, traductora y poeta. Ha publicado los poemarios Po jej wewnętrznej stronie (2021) galardonado con el primer premio en el concurso de Anna Świrszczyńska y Gotan (2024), as como el estudio monogrfico Słowa gasnącego języka. Współczesna poezja ladino (2026). En Transfuzje. Transfuzyones. Transfusiones ana los tres idiomas ms importantes de su relación con el mundo: polaco, ladino y espanol. Muestra la experiencia de trabajar con lenguas en la frontera entre culturas. El polaco es su materia natural de expresión potica y la lengua que la arraiga en la vida. El espanol es su lengua de lectura y de investigación. Sobre el ladino escribe: Soy, ms bien, una caminante que ha llegado desde muy lejos. Es el idioma de mi deambular en un sentido profundamente existencial. Este deambular, paradójicamente, me ofrece la esperanza de regresar a m misma.
Niniejszy zbiór to historie, które autorka notowała na przestrzeni kilkudziesięciu lat, obserwując świat dookoła. Dwa spośród opowiadań ukazały się niegdyś w Tygodniku Powszechnym. Autorem grafik ilustrujących teksty jest Michał Kowalczuk niezależny artysta, informatyk, projektant i wytwórca rzeczy niezwykłych.
Jakże samotny jest w podobnych czasach człowiek, żyjący tylko zainteresowaniami umysłowymi. Dla kogo miałoby się jeszcze pisać, skoro wskutek tego całego politycznego rozszczekania, wśród opętańczego tego wrzasku ogłuchły uszy na delikatne półtony [] z kim prowadzić dysputy teologiczne o nauce boskiej, odkąd wpadła ona w ręce doktrynerów i zelotów, którym za ostateczny i najskuteczniejszy argument na poparcie ich słuszności służy żołdactwo, oddziały konnicy i armaty? Rozpoczęła się [] obława: pałkami zbrojnymi w żelazne kolce i mieczami katowskimi pełniona jest służba Chrystusowa Rzym, największa wspaniałość świata, spustoszony przez żołdactwo o Boże, jakież bestialskie instynkty szaleją pod Twoim wezwaniem! Nie, nie ma już na świecie miejsca dla swobody myślenia! Umrzyj więc i ty, Erazmie!
Coś i NicRodzicomCoś wyszło drzwiami, nic oknami, co zostało? Coś to jest przygoda, spadanie i wznoszenie nieustające.Nic to pustka, utrata, porzucenie, miejsce, gdzie już nas nie ma.I pozostaje, i ci, którzy odeszli, i ci, którzy są ze mną, i ci, którzy są częścią mojej pamięci.Okna i drzwi otwierają się na przeszłość, którą widzę coraz wyraźniej. I ci, których już nie ma, wchodzą drzwiami i oknami moich wspomnień.
Są więc rozmaite sposoby opisywania podróży. Maria Konopnicka na przykład swoje włoskie wrażenia zawarła po prostu w kilkudziesięciu wierszach opublikowanych w 1901 roku w tomiku Italia. Jarosław Iwaszkiewicz zamiast przedstawiać słoneczną Italię wolał pisać o spotkaniach z ludźmi, bo jak tłumaczył: Nie można Italii opisać słowami []. Nie da się ująć świata, tej rozhukanej sfory, owego tabunu pełnych czarniawych ogierów, nie da się zamknąć w złotą oprawę słów [], więc zrezygnowałem z opisywania pejzaży włoskich i napisałem o pieskach i kotkach, czasami o ludziach. Ludziach, których kochałem.Oprócz książek warto zabrać w podróż jakiś zeszyt, kalendarz, notatnik. Od kilkunastu lat robię to zawsze w czasie wędrówki, a po jej zakończeniu porządkuję i uzupełniam notatki. Całość opatrzoną ilustracjami drukuję jako Zapiski z podróży w nakładzie siedmiu egzemplarzy dla przyjaciół.Niektórzy podróżnicy robią notatki na bieżąco, inni pod koniec dnia jak wspomniany Petrarka tuż po powrocie z wyprawy, jeszcze inni spisują wspomnienia po wielu latach jak Goethe. Niektórzy korzystają z luźnych notatek, inni prowadzą dokładne dzienniki, a jeszcze inni po latach odtwarzają z pamięci swoje obserwacje i wspomnienia jak zrobił to Patrick Leigh Fermor, bo w podróży utracił swoje notesy (a raczej zostały mu ukradzione). Niekiedy są to więc dokładne wspomnienia, kiedy indziej pojedyncze, zapamiętane fragmenty. Claudio Magris pisał w Dunaju: Pomiędzy podróżami, gdy wracamy do domu, próbujemy przenieść notatki z grubych teczek na płaską powierzchnię papieru, pliki, notesy, foldery i katalogi na strony maszynopisu. Literatura jako przeprowadzka: jak w każdej przeprowadzce coś musi się zgubić, a coś odnaleźć w zapomnianych zakamarkach.Są też tacy, jak Jarosław Iwaszkiewicz, którzy w wyjątkowy sposób odświeżają swoje wspomnienie z podróży: Zazwyczaj ku końcowi grudnia wybieram sobie jakiś dość pochmurny wieczór i z podróżnego kuferka wydobywam rachunki minionego roku, zwłaszcza rachunki z podróży [] mnąc w ręku białe i różowe kartki rachunków, zielone i żółte kwadraciki biletów [] zjawiały się przed oczyma moimi sylwetki Londynu, Paryża, Rzymu, Kopenhagi miast pełnych wspomnień i nowych czekających mnie zdarzeń.Jedno jest pewne: warto wracać pamięcią do podróży, czy to przeglądając jak Iwaszkiewicz rachunki (też tak robię, bo można z nich wyczytać, gdzie byliśmy, gdzie spaliśmy, co jedliśmy, o której godzinie), oglądając zdjęcia lub czytając swoje lub cudze opisy znanych miejsc. Warto to robić, bo podróże, nawet te długie, mijają szybko, a wspomnienia, zwłaszcza zapisane, zostają z nami. Przynajmniej jakiś czas
Zawsze przejmowały mnie grozą otwarte okna parterowe. Latem przechodząc ulicami miasta, trudno oprzeć się sugestii tych otwartych, smutnych oczu kamienic. Z ciemnego wnętrza jadalni czy saloniku przez zżółkłe ażurowe firanki bije ciężki zaduch ponurej mieszczańskiej egzystencji. W każdej kamienicy są takie mieszkania-trumny, gdzie ludzie żyją w ciasnocie ścian i myśli, w smrodzie garnków i kwasach wzajemnych kłótni. [] Zapolska podnosi pożółkłe firanki parterowego mieszkania i pokazuje groźne, upiorne wnętrze. [] Nie pocieszajmy się, że Dulscy wymarli, nie pocieszajmy się, że to komedia historyczna Dulska jest dziś taka sama jak wczoraj, a z mieszkań od frontu czy oficyn, z pięciopokojowych lokali naszych kamienic i dziś bije swąd Dulskiej moralności i niewąskim pasemkiem przenika do atmosfery, którą oddycha miasto.
Arcyciekawa książka. Zafrapuje najpierw tytułem, a potem wciągnie w lekturę każdego. Bez względu na wiek, profesję i płeć. Dowie się on z niej między innymi o początkach, a następnie rozwoju metod wykrywania przestępstw i ich sprawców, o narodzinach, a później przeróżnych obliczach powieści kryminalnych, czyli tak zwanych kryminałów. Wątków i przedmiotów rozważań jest zresztą więcej. A łączy je jedno zbrodnia, o której Autorka pisze, że jest jak lustro, w którym odbija się człowiek. Prof. Stanisław Waltoś, prawnik Czy zbrodnia może przybrać formę opowieści? Czy fikcja potrafi głębiej niż protokół sądowy zajrzeć w ludzką duszę?To właśnie ta książka wyrusza w podróż przez literackie ślady zbrodni odkrywając, jak literatura od wieków zbrodnią się inspiruje i jak zbrodnia opowiada o świecie, odsłaniając ciemniejsze strony ludzkiej natury. Wojciech Majewski, dziennikarz
Budynek trochę straszy. Znów to jest, jak ćwiczeniówka babci, masywna, mroczna buda. Tyle że ta otoczona jest parkiem starych drzew. I wielkie drzwi wejściowe, nie drzwi nawet, a wrota z wielką klamką mosiężną, które, gdy weszłam teraz, będąc w podróży do Chełma, zatrzasnęły się za mną z głuchym pomrukiem. Poczułam się jak uczniak, który nieodwołalnie skazany jest na to, aby pisać dziś klasówkę z matmy. I ten sam osobliwy zapach, co na Reformackiej, gdzie szukałam cieni babci, i ten sam, co i w mojej warszawskiej mrocznej podstawówce. I stan jakiegoś zagrożenia i opresji. Wszakże do czasu. Bo trafiłam do Czarnieckiego na chwilę przed dzwonkiem na dużą przerwę. W jednej chwili mroczne korytarze zapełniły się barwnym tłumem rozwrzeszczanych dzieciaków. W każdym z nich w tym momencie widziałam albo siebie, albo ojca.
Symbol roku to (zajin/szin/hei), co oznacza, że Rosz Haszana przypada w Szabat (siódmy dzień tygodnia), miesiąc cheszwan i kislew mają oba po 30 dni (szlemim pełne), a pierwszy dzień Pesach przypada w czwartek (piąty dzień tygodnia). Jest to rok przestępny, kiedy to dodawany jest drugi miesiąc adar. Rok ma 385 dni i 55 Szabatów. Jest to jedenasty rok w dziewiętnastoletnim cyklu księżycowym i dziewiętnasty rok w dwudziestoośmioletnim cyklu słonecznym. W kalendarzu podano czas rozpoczęcia i zakończenia Szabatów, świąt i postów dla czterech miast Warszawy, Krakowa, Łodzi oraz Wrocławia, a także dla Syrakuz, według programu Kaluach. Czas zapalania świec przed Szabatem i świętami 18 minut przed zachodem słońca. W święta podano czas rozpoczęcia pierwszego dnia świątecznego, zakończenia pierwszego dnia świątecznego (co oznacza jednocześnie nastanie drugiego dnia) oraz czas zakończenia drugiego dnia świątecznego. Uwzględniono zmianę czasu na letni (czas przestawiany jest w ostatnią niedzielę października oraz w ostatnią niedzielę marca). W erew Pesach podano czas do kiedy dozwolone jest spożywanie chamecu oraz czas do kiedy wolno chamec posiadać.
Przecinek jest znakiem dwuwartościowym, pisał Ginzburg. Łączy i rozdziela jednocześnie bitwy, podróże, przygody; światy, poglądy, wizje. Jest nocą pomiędzy dniami i dniem pomiędzy nocami; nieszczęściem pomiędzy okresami pomyślności i szczęściem, które rozdziela chwile przygnębienia. Wprowadza oddech, ale nie daje ukojenia; zapowiada ciąg dalszy, choć niczego nie gwarantuje. Nie jest nigdy kresem opowieści zawiesza ją. AI nie musi odpoczywać, nie męczy się, nie ma lepszych i gorszych dni. Tymczasem człowiek-twórca kultury to istota niejednoznaczna, nielogiczna, nieidealna. W epoce cyfrowej, która zalewa nas niczym owidiuszowy Potop nieustannym strumieniem informacji, przecinek staje się gestem oporu chwilą odzyskanego oddechu, znakiem wahania. Dopóki stawiamy przecinki, żyjemy, trwamy, jesteśmy: Homer, Owidiusz, my.
Maszkaron (wł. mascherone) motyw dekoracyjny o genezie starożytnej, wywodzący się z greckich masek popularny zwłaszcza w sztuce renesansu. W Krakowie związany przede wszystkim z renesansową attyką Sukiennic; 1557 w księgach miejskich wzmiankowano zakup kamienia w Pińczowie na wykonanie masek do dekoracji attyki; modele masek wykonał prawdopodobnie Santi Gucci; w zwieńczeniu attyki ustawiono wówczas 20 masek (wyobrażających pół ludzi pół zwierzęta) rozdzielonych wazonami. Encyklopedia Krakowa Z attyki Sukiennic czy z nagrobka króla Stefana Batorego renesansowe maszkarony trafiły na fasady XIX-wiecznych kamienic krakowskich. Są przy ulicach Starowiślnej, Sarego, Długiej, Karmelickiej, Basztowej, Szlaku, Tarłowskiej i wielu innych. Mijamy je, często pokryte warstwą stupięćdziesięcioletniego kurzu, brudu i smogu, nieraz spękane i obtłuczone, rzadziej odnowione i aż nazbyt wygładzone. Ale jeśli poświęcimy im choć trochę uwagi, wynagrodzą nam to niezwykłym detalem Ten maszkaron nie dość, że ma ozdobne nakrycie głowy i pięknie ufryzowaną brodę, to na dodatek nosi kolczyki z okazałych pereł. Karolina Grodziska
To tylko słowa W chwili, kiedy zdecydowałam się na napisanie tej książki, wiedziałam, że znajdzie się ktoś, gotów stwierdzić, że nie takie batalie się liczą i że z wszystkim z czym jeszcze powinniśmy walczyć, jest sprawą doprawdy uboczną szukanie płci w języku. Ja myślę dokładnie odwrotnie. Niedocenianie nazw rzeczy jest najgorszym błędem naszych czasów, które przeżywają wiele tragedii, ale zwłaszcza żywa jest tragedia semantyczna, która jest, w gruncie rzeczy tragedią etyczną. Formalnie rzecz biorąc etyka jest dziedziną filozofii zajmującą się zachowaniem człowieka w odniesieniu do konceptów dobra i zła, ale w naszej codzienności bycie etycznym oznacza przede wszystkim traktowanie nazwanych rzeczy tak, jak je nazwaliśmy. Pomylić nazwę, znaczy pomylić podejście moralne i nie rozumieć już różnicy między dobrem, którego pragniemy i złem, które w efekcie realizujemy. Żyjemy w świecie, który od wieków, w odniesieniu do kobiet (nie tylko, ale przede wszystkim do nich) nadal powtarza ten błąd, z którego konsekwencjami musimy się codziennie mierzyć. Przemoc fizyczna, różnica w zarobkach, brak adekwatnej medycyny, rozbieżność między obciążeniem intelektualnym a pracą domową, dyskryminacja zawodowa i tysiąc innych niekorzystnych rozwiązań, są konkretnie wymierne, choć nie zawsze są mierzone. Polityka języka w takim scenariuszu nie zdaje się być rzeczą najważniejszą, jednakże w niej biorą początek wszystkie inne, bo sposób w jaki nazywamy rzeczywistość, staje się sposobem naszego przeżywania tej rzeczywistości.
W swej książce Karen Blixen dała wysoce wyidealizowany, poetycki wyraz afrykańskiego ukąszenia, które zawładnęło nią na zawsze oraz równie wysublimowany obraz swej miłości do Denysa Finch Hattona. Z tego punktu widzenia można tylko skłonić głowę przed jakością literacką opowieści i ponownie, biorąc pod uwagę, że autorka napisała ją w języku, który nie był jej własnym. W żadnym przypadku nie można jednak traktować Pożegnania z Afryką jako obiektywnej relacji o charakterze historycznym. W książce brak jakiejkolwiek konsekwentnej narracji chronologicznej, a wiele faktów zostało poddanych daleko idącej obróbce. Choćby zdanie I had a farm in Africa, otwierające zarówno książkę, jak i główną część filmu. Karen rzeczywiście mieszkała w pięknym domu na farmie, a przez jakiś czas nawet nią zarządzała (z fatalnymi skutkami), ale właścicielką majątku była spółka akcyjna, zawiązana przez zamożnych członków jej rodziny, tyleż z myślą o zyskach, co o stworzeniu odpowiednich ram dla życia panny już dwudziestoośmioletniej i coraz bardziej wyobcowanej ze swego środowiska.
Rozmowy odbywały się w rozmaitych miejscach i w różnym czasie. Łączy je to, że ukazują wyjątkowych ludzi, którzy żyją tym, co robią, dzieląc się z innymi swoimi odkryciami, twórczymi dokonaniami i pasją, która przedmiot badań zamienia w wyprawę w nieznane. Pretekstem do rozmowy najczęściej było nowe dzieło, ale do niego wiodą ścieżki z przeszłości a od niego prowadzi droga w przyszłość. Dlatego wszystkie z zamieszczonych tu rozmów choć sygnowane datą ich powstania noszą stempel nieprzemijalności. Ponadczasowe są bowiem: faustyczna żądza poznania, ciekawość świata, pragnienie rozwikłania zagadek, z jakimi mierzy się umysł naukowca lub biografa, potrzeba nadania sensu egzystencji niezależnie od tego, czy układa się opowieść o cudzym życiu, czy pisze każdego dnia własne.
Większą część mojego dzieciństwa i młodości nie dzieliłam z tatą i dopiero już jako dorosła osoba, mężatka i mieszkająca za granicą poznałam go bliżej. Ojciec przez wiele lat mieszkał razem z nami w Szwecji. Zainteresowałam się, kim jest i skąd pochodzi. Wtedy też zrozumiałam, jak ważny w życiu taty był Kobryń. Z czasem stał się też ważny dla mnie.
Z funkcjonującego na przełomie XIX i XX wieku przez ponad 50 lat żydowskiego cmentarza gminy podgórskiej i z leżącego nieopodal, funkcjonującego w latach 1932-1942, cmentarza gminy krakowskiej w Podgórzu zachowała się jedna macewa in situ. Na przekór zniszczeniom wojennym, zapomnieniu i upływowi czasu stoi na swoim miejscu i przypomina nam o przedwojennej funkcji tego obszaru.W książce autorka przybliża historię tych dwóch żydowskich nekropolii Podgórza; na podstawie literatury i źródeł archiwalnych rekonstruuje ich losy, zasięg i infrastrukturę. Dzięki dogłębnej analizie zachowanych ksiąg metrykalnych udaje jej się ustalić liczbę pochowanych na nich osób. Jej pionierskie badania mają na celu przybliżenie czytelnikowi historii cmentarzy, uświadomienie o ich skali, a w konsekwencji ocalenie ich od zapomnienia i wymazania ze zbiorowej pamięci Krakowian.
W żydowskiej sztuce obrzędowej aż roi się od istot, które żyją na ziemi, w wodach i powietrzu. Te najczęściej spotykane to lwy, jelenie i orły, ale bywają też wiewiórki, niedźwiedzie i słonie. Obsiadły lampki chanukowe i besaminki, tarcze i korony na Torę. Prawdziwym rajem dla nich były pokryte malowidłami ściany i sklepienia synagog oraz rzeźbione w drewnie szafy na zwoje Tory. Ich rodowód jest starożytny, sięga Grecji i Mezopotamii; lwy, lamparty, byki, gazele i pawie przetrwały na bliskowschodnich mozaikach synagog z okresu Bizancjum. Metafory ze świata fauny znajdziemy w Biblii, zwłaszcza psalmach i w wielkiej obfitości w Pieśni nad Pieśniami, gdzie miły podobny jest do gazeli lub do młodego jelonka, a miła ma włosy jak stado kóz, które schodzą z gór Gileadu. Zwierzęta pojawiają się też w modlitwach i poematach liturgicznych, w przypowieściach i folklorze. Ich wszechobecność w sztuce nie przekłada się na łatwość interpretacji; często nie sposób stwierdzić z całą pewnością, czy pełnią rolę symbolu, czy też zostały użyte jako uświęcone tradycją ornamenty chyba że skojarzenie podsuwa nam towarzyszący im werset.
Pretekst włoski to wybór wierszy, który wyłonił się nagle jako coś w rodzaju półwyspu z kontynentu kilkunastu tomików opublikowanych przez Alfreda Marka Wierzbickiego w ciągu czterech dekad. Nie jest to reportaż z podróży, tematy włoskie stanowią inspirację, a czasem tylko pretekst do konstruowania świata poetyckiego.
Cóż począć z takim nadmiarem gości
kiedy przychodzisz ty i ty
i jest wesoło
jak podczas karnawału w Wenecji
jeśli pomyliłem twarz
przyjdź jeszcze raz
(Zaproszenie)
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
