Cappriccio-Valse op. 7 na skrzypce i fortepian Henryka Wieniawskiego powstał podczas dwuletniego (1851-52), koncertowego tournee braci Wieniawskich po Rosji. Utwór jest przykładem muzyki salonowej. Charakteryzuje się nie tylko walorami artystycznymi lecz odzwierciedla indywidualny, wirtuozowski styl kompozytora pełen lekkości i finezji, brawurowych i błyskotliwych efektów w zastosowaniu bogatej gamy różnorodnych form staccata świadczących o mistrzowskim opanowaniu techniki skrzypcowej. Utwór często i chętnie wykonywany na estradzie.
'Romance sans paroles et Rondo elegant'' - dwuczęściowa kompozycja op. 9 powstała w 1852 r. w czasie wielkiego rosyjskiego tournee siedemnastoletniego skrzypka i była hołdem młodego kompozytora wobec uwielbiającej go publiczności rosyjskiej. Romance - melodią i nastrojem przypominająca rosyjską dumkę, poprzedza rozbudowane, efektowne Rondo o charakterze popisowym. Zastosował w nim kompozytor znane z innych utworów efekty wirtuozowskie: szybkie staccata, błyskotliwe pasaże, pizzicata lewą ręką równocześnie z grą smyczkiem, oktawy, polifonizujące dwudźwięki. Podobnie jak w Karnawale rosyjskim op. 11, tak i tutaj wykorzystuje Wieniawski kontrasty dynamiczne, stosuje zmiany temp oraz tonacji, eksponuje zmienność nastrojów. Całość utrzymana jest w typowym dla epoki stylu popisowo-salonowym. W opracowaniu niniejszym oparłem się na najbardziej, moim zdaniem wiarygodnych wydaniach Kistnera oraz Universal Edition. Jeśli chodzi o aplikaturę i smyczkowania uwzględniłem wymogi współczesne, zachowując szacunek dla oryginalnych rozwiązań kompozytorskich. W kilku miejscach uzupełniłem artykulację, dodałem oznaczenia interpunkcyjne. Dynamika, prócz drobnych retuszów pozostaje niezmieniona. Z uwagi na walory instrumentalne publikowane utwory stanowią znakomite przygotowanie do trudniejszych kompozycji Henryka Wieniawskiego oraz innych kompozytorów. Myślę, że odpowiednio zdolni i ambitni uczniowie, a także koncertujący skrzypkowie chętnie sięgać będą po nie, a dydaktyczny i koncertowy repertuar skrzypcowy wzbogaci się o bez wątpienia wartościową pozycję. [Antoni Cofalik]
Mazurek jako stylizowany utwór samoistny był gatunkiem bardzo popularnym w muzyce polskiej XIX wieku, zwłaszcza poczynając od lat trzydziestych. Uprawiali go niemal wszyscy polscy kompozytorzy. Mazurki przeznaczone były najczęściej na fortepian lub rzadziej na skrzypce z fortepianem. Wieniawski skomponował dziewięć mazurków, z czego siedem zostało wydanych przez kompozytora (opp. 3,12, 19 oraz 2 mazurki nieopusowane), a dwa niewydane zaginęły. Wszystkie mazurki należą do utworów wczesnych, pochodzą bowiem z pierwszej połowy lat 50. XIX w.; jedynie najpóźniejsze mazurki, op. 19, datowane są na rok 1860. Później kompozytor już nie sięga do tego gatunku. Mazurki op. 12, pierwszy La Champetre (Sielanka), drugi Chanson polonaise, zostały skomponowane w 1853 roku 1, czyli przez zaledwie 18-letniego kompozytora.
Henryk Wieniawski skomponował tylko dwa polonezy. Pierwszy, D-dur op. 4, jest utworem młodzieńczym; drugi, A-dur op. 21, należy do ostatnich dzieł kompozytora. Oba polonezy, D-dur i A-dur, należą do ważniejszych pozycji w całej spuściźnie twórczej Wieniawskiego. Oba też są utworami skomponowanymi w dwóch wersjach: na skrzypce i orkiestrę oraz na skrzypce i fortepian. Publikowany Polonez jest szeroko rozbudowanym, koncertowym utworem jednoczęściowym, o budowie repryzowej, przy czym repryza jest bardzo skrócona. Ogniwo środkowe ma charakter kontrastujący, uzyskany poprzez zmianę tonacji (Fdur), zmniejszenie obsady (w wersji orkiestrowej) i zwolnienie tempa. Natomiast tematycznie wszystkie ogniwa są ze sobą powiązane. Również pierwsze ogniwo utworu ma podobną, 3-odcinkową budowę z kontrastującym odcinkiem środkowym (E-dur). Polonez A-dur jest typowym utworem wirtuozowskim, w którym skrzypce solo odgrywają zdecydowanie dominującą rolę. Partia fortepianu ma tu przede wszystkim charakter akompaniamentu, podkreśla podstawę harmoniczną. Jedynie w ogniwie środkowym relacje między obydwoma instrumentami są bardziej wyrównane. Pojawiają się tu obszerne fragmenty oparte na dialogowaniu obu instrumentów. Zofia Chechlińska
Etiudy-kaprysy op. 18 Henryka Wieniawskiego w oryginalnej wersji są wirtuozowskimi kaprysami skrzypcowymi z towarzyszeniem akompaniamentu drugich skrzypiec. Akompaniament ten spełnia jednak rolę niewielką i drugoplanową, także nawet wtedy, gdy zarysowany jest w nim temat, wokół którego owijają się popisowe figuracje partii solowej, można z niego zrezygnować bez uszczerbku dla muzyki. Toteż w praktyce Kaprysy op. 18 grywane bywają prawie wyłącznie jako solowe i jako takie figurują na przykład w programach Międzynarodowych Konkursów Skrzypcowych im. Henryka Wieniawskiego. Jednakże tekst zawarty w obu partiach niejednemu skrzypkowi czy też pedagogowi nasuwał myśl przetasowania tego materiału dźwiękowego w ten sposób, aby powstały zeń dwie równorzędne partie dla dwóch skrzypków o równym poziomie instrumentalnego zaawansowania. Taką właśnie duetową wersję Kaprysów op. 18 przedstawiono w niniejszym opracowaniu. Zasadniczy tekst kaprysów i ich forma zostały zupełnie nie naruszone. Partie popisowa i akompaniująca przechodzą kilkakrotnie w toku każdego z kaprysów z rąk jednego partnera do drugiego. W niektórych punktach tych skrzyżowań zaszła potrzeba wprowadzenia minimalnych retuszów czy uzupełnień tekstowych, nie zmieniających przebiegu harmonicznego, a to dla gładszego przejścia z tekstu jednej partii do drugiej. Dzięki tym zabiegom stopień trudności wykonawczych obu partii jest identyczny. Aczkolwiek Kaprysy op. 18 w przedstawionej wersji stają się pozycją kameralną, wykonawcy nie powinni zapominać, że ich partie mają wirtuozowski charakter i wymagają pełnego blasku wykonania. Wskazówki interpretacyjne dotyczące artykulacji, smyczkowania, aplikatury i dynamiki pochodzą od redakcji, a ustalone zostały w oparciu o szereg wydań wersji oryginalnej (Peters, Universal, PWM). Irena Dubiska Eugenia Umińska
(seria A tom 8a) ''Fantazja brillante'' op. 20, oparta na tematach zaczerpniętych z opery Gounoda ''Faust'', została skomponowana, podobnie jak wiele innych utworów Wieniawskiego, w dwóch wersjach: na skrzypce z fortepianem i na skrzypce z orkiestrą. Utwór powstał w 1865 lub 1866 roku. Temat Fausta był bardzo popularny w XIX wieku. Szczególną popularnością w czasach Wieniawskiego cieszyła się opera Gounoda osnuta na tym temacie. ''Fantazja Faust'' składa się z pięciu odcinków zakończonych krótkim wirtuozowskim finałem. Róznia się one wyrazem, kontrastują ze sobą, wyraźnie się wyodrębniają, do czego przyczynia się m.in.. Zmiana tonacji i tempa towarzysząca zawsze pojawianiu się nowego odcinka. Partytura Fantazji brillante op. 20 w wersji na skrzypce z orkiestrą jest obecnie publikowana po raz pierwszy.
I Koncert skrzypcowy fis-moll Henryka Wieniawskiego należy do najtrudniejszych koncertów w całej literaturze skrzypcowej. Ten niezwykle efektowny, popisowy utwór, oprócz najwyższych umiejętności oraz specyficznych predyspozycji instrumentalnych, wymaga od wykonawcy wyjątkowego hartu ducha, a także swojego rodzaju instrumentalnej odwagi. Wyobrażenie o piętrzących się przed grającym, często karkołomnych trudnościach wykonawczych, może dać notatka il faut risquer (trzeba ryzykować), umieszczona przez kompozytora w głosie skrzypcowym, najprawdopodobniej dla własnego użytku. Antoni Cofalik
'Legenda'' jest najpopularniejszym i najbardziej osobistym z utworów Wieniawskiego. Utwór zdobył trwającą już 140 lat aprobatę skrzypków (profesjonalistów, amatorów i uczniów), słuchaczy i wielkich kompozytorów, którzy ulegli jej czarowi i inspirującej sile (np. P. Czajkowski - ''Medytacje'').
II Koncert d-moll jest jednym z najbardziej znanych i najczęściej grywanych dzieł Wieniawskiego. Widać tu doskonałe wyczucie proporcji pomiędzy błyskotliwą wirtuozerią a subtelną kantyleną, pomiędzy gwałtownymi wybuchami emocji a chwilami wyciszenia i zadumy. Utwór daje wiele satysfakcji skrzypkowi, gdyż pozwala pokazać cały arsenał jego możliwości wykonawczych i interpretacyjnych, a także umiejętność współpracy z orkiestrą. Orkiestra zaś traktowana jest jak jeden organizm, wrażliwy i czujny, szybko reagujący na każdy impuls pochodzący od solisty. Entuzjastyczne nastawienie do tego utworu nie zmieniło się od 1862 roku, gdy po raz pierwszy usłyszeli go słuchacze w St. Petersburgu. Przyczyny tej niezwykłej popularności tkwią w samej kompozycji, która posiada wysokie walory artystyczne, jest świadectwem dojrzałego warsztatu kompozytorskiego i wyrafinowanej techniki skrzypcowej. Jej wartość i znaczenie potwierdzają nieustannie znakomici soliści, którzy za każdym razem wnoszą do niej coś nowego, nie ujmując przy tym nic z pierwotnej świeżości i polotu.
Jeden z najczęściej (obok koncertów Karłowicza i Szymanowskiego) wykonywanych polskich koncertów skrzypcowych. Wieniawski rozpoczął pracę nad utworem w 1856 r., a zakończył pod koniec lat sześćdziesiątych. Jest to dzieło dojrzałego twórcy. Choć kompozycja nie jest wolna od wpływów francuskich - jest utworem wielce osobistym, wolnym od bezpośrednich zapożyczeń.
Polonaise de concert op. 4 jest pierwszym z dwóch polonezów skomponowanych przez Henryka Wieniawskiego. Pierwotna wersja Poloneza D-dur powstała z inspiracji Karola Lipińskiego, któremu utwór jest dedykowany. Młody kompozytor wysoko cenił sobie wskazówki wielkiego wirtuoza, który przybliżał mu wzory interpretatorskie dawnych mistrzów wiolinistyki, przede wszystkim Giuseppe Tartiniego, a także sposoby wykonywania dzieł J. S. Bacha i L. van Beethovena. Chłonął też opowieści o sztuce interpretatorskiej N. Paganiniego i jego artystycznej charyzmie w czasie występów.Znana jest wersja dzieła z 1852 roku, opublikowana w 1853, i właśnie ona stała się podstawą niniejszego wydania. W 1849 roku, gdy Wieniawski szkicował utwór, nie znał jeszcze zasad kontrapunktu i harmonii, z wielkim sukcesem i pochwałami ukończył wprawdzie Konserwatorium Paryskie w klasie Josepha Lamberta Massarta w wieku zaledwie 11 lat, ale do Paryża powrócił w kwietniu 1849 roku, by kontynuować naukę kompozycji w klasie profesora Hipolita Colleta. Polonez powstał w dwóch wersjach: na skrzypce z akompaniamentem fortepianu i na skrzypce z orkiestrą. W tym okresie Wieniawski skomponował również Adagio lgiaque op. 5, które zalecał wykonywać przed Polonezem; oba dzieła przedstawiono publiczności w marcu 1853 roku na jednym z serii dziewięciu koncertów w Wiedniu. Budowa Poloneza jest skrzyżowaniem formy repryzowej z formą ronda. Główna część (A) składa się z cząstek a, a1, b, a, przy czym wyraźnie ośmiotaktowy temat (a), dynamiczny i zamaszysty, pełni rolę refrenu. Część środkowa odznacza się większym liryzmem w poszczególnych tematach i frazach, jest jednak zróżnicowana. Dochodzą tu do głosu pierwiastki wirtuozowskie flażolety, dwudźwięki, skoki, łamane trójdźwięki w rytmie punktowanym i ornamenty, pojawia się też temat refrenowy, co potwierdza układ rondowy. Nowy temat figuracyjny oddziela ostatnie wystąpienie głównego tematu-refrenu i wirtuozowskiej cząstki kodalnej. Wieniawski dość często grywał swoje polonezy. Do dziś mają one powodzenie u wykonawców i publiczności, należą też do najczęściej nagrywanych dzieł kompozytora. Irena Poniatowska
Polonaise Brillante op. 4 jest to pierwszy z dwóch polonezów skomponowanych przez Henryka Wieniawskiego. Utwór powstał w dwóch wersjach: na skrzypce z akompaniamentem fortepianu i na skrzypce z orkiestrą. Ma budowę repryzową, lecz nie jest ona schematyczna. Odznacza się liryzmem w poszczególnych tematach i frazach. Wieniawski wykazał się tu twórczą samodzielnością i dojrzałością, zarazem uchwycił pewien narodowy rys poloneza. Pełen rozmachu, nasycony wirtuozerią i obfitujący w kontrasty i dramatyczne momenty.
Fantaisie orientale op. 24 jest jednym z dwóch dzieł opusowanych, które zostały wydane po śmierci Henryka Wieniawskiego. Fantaisie orientale jest zwartym i krótkim utworem jednoczęściowym o rapsodycznej formie i improwizacyjnym charakterze. Tytuł utworu (Fantazja wschodnia) znajduje uzasadnienie w materiale dźwiękowym kompozycji, oparta jest bowiem na tzw. skali cygańskiej, z charakterystycznymi dla niej sekundami zwiększonymi między III i IV oraz VI i VII stopniem, wywiedzionej z tonacji a-moll. Jest utworem salonowym i wirtuozerskim.
Wieniawski nadał etiudom op. 10 (jak również op. 18) nazwę Etiud-kaprysów. Ten tytuł sugeruje, że zawarte w zbiorze utwory mają za cel z jednej strony doskonalenie techniki skrzypka, z drugiej zaś nawiązują do kaprysów Paganiniego, w których dydaktyczny charakter ujęty zostaje w artystyczną formę. Kompozycje tego typu nadają się także do wykonywania estradowego. Wieniawskiemu przyświecała zatem zarówno idea doprowadzenia skrzypka na najwyższy poziom techniki, jak również stworzenia wirtuozowskich pozycji repertuarowych. (ze Wstępu) Wydawnictwo finansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Operacyjnego Promocja Twórczości
Niniejszy wydanie Etiud-kaprysów op. 18 Henryka Wieniawskiego oparte jest na wydaniach Petersa, Universalu i Czytelnika. Wskutek braku możliwości skonfrontowania tych wydań z rękopisem lub pierwodrukiem wydanie nasze nie posiada charakteru źródłowego. Jest ono przeznaczone dla praktycznego wykonawstwa, a przede wszystkim dla celów szkolnych. Opierając się na swych doświadczeniach pedagogicznych, redakcja wprowadziła pewne uzupełnienia i retusze w zakresie wskazówek interpretacyjnych, aplikatury, smyczkowania oraz dynamiki Etiudy-kaprysy op. 18 nie są pozycją kameralną na dwoje skrzypiec. Pomyślane zostały przez kompozytora jako etiudy wirtuozowskie z towarzyszeniem drugich skrzypiec. Partia solisty jest popisowa, efektowna, wirtuozowska, muzycznie raczej samowystarczalna. Partia skrzypiec akompaniujących spełnia bardzo niewielką rolę, nie stawia też wykonawcy większych wymogów poza niezbędną, jak zawsze, muzykalnością. Bez tego skromnego akompaniamentu partia solowa może się doskonale obejść. (W czasach Wieniawskiego panował zwyczaj, że pedagog akompaniował na skrzypcach swemu uczniowi w czasie lekcji.) Toteż w praktyce Kaprysy op. 18 bywają grywane prawie wyłącznie jako solowe. Jako takie figurują w programach Międzynarodowych Konkursów Skrzypcowych im. Henryka Wieniawskiego. Tekst zawarty w obu partiach Kaprysów op. 18 może być jednak wykorzystany dla kameralnego współgrania dwóch skrzypków. Wystarczy go odpowiednio przetasować, aby po minimalnych retuszach tekstowych powstały dwie partie o wyrównanym, wirtuozowskim charakterze. Irena Dubiska Eugenia Umińska
Souvenir de Moscou op. 6, znane też jako Airs Russes, jest doskonałym przykładem wirtuozowskiej miniatury instrumentalnej, która była stałym elementem programów koncertowych Henryka Wieniawskiego. Jego występy nie mogły się obejść bez takich popisowych kompozycji, zestawianych z poważnymi dziełami Beethovena, Mendelssohna czy Bacha. W XIX-wiecznej praktyce wykonawczej swobodne łączenie różnych gatunków i stylów było powszechnie przyjęte, trafiało w gusta słuchaczy, oczekujących przede wszystkim różnorodności. Souvenir de Moscou czyli Wspomnienie z Moskwy było największym przebojem Wieniawskiego. Grywał go we wszystkich krajach w jakich występował, w ciągu całej kariery wirtuozowskiej. Sięgał po niego częściej niż po Karnawał rosyjski op. 11, który był równie znanym i lubianym przez słuchaczy utworem wirtuozowskim, utrzymanym w rosyjskim stylu. Publiczność uwielbiała brawurowe popisy, przeplatane śpiewnymi melodiami przyjemnymi do słuchania.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
