SGO „Polesie”. Dokumenty, relacje, opracowania, t. 10. Flotylla Pińska. Batalion morski SGO „Polesie”
Red. Andrzej Wesołowski, Wioletta Mioduszewska, Tadeusz Zawadzki
Tom dziesiąty serii poświęcony jest oddziałom marynarskim działającym w ramach Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”. Podobnie jak w poprzednich tomach, główny akcent położono na działania prowadzone pod rozkazami gen. bryg. Franciszka Kleeberga, przy jednoczesnym zarysowaniu dziejów Flotylli Rzecznej w kampanii 1939 roku.
W publikacji zebrano 101 tekstów tematycznie związanych z walkami jednostek Flotylli Rzecznej oraz innych oddziałów marynarskich na Polesiu i Lubelszczyźnie we wrześniu 1939 roku. W tomie znalazły się również opracowania powstałe w czasie wojny w Wielkiej Brytanii w ramach Biura Historycznego Marynarki Wojennej. Dwa z nich stanowią próbę rekonstrukcji udziału Flotylli Rzecznej w kampanii wrześniowej, opartą na relacjach oficerów, którym udało się przedostać do Anglii.
Kolejne teksty dotyczą udziału w wojnie Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej oraz wydarzeń w Głównej Składnicy Marynarki Wojennej w Modlinie. Jako aneks zamieszczono opracowanie inż. Piotra Podkowicza, będące zarysem historycznym dziejów Flotylli Rzecznej w okresie międzywojennym. Uzupełnieniem całości są liczne relacje i wspomnienia uczestników wydarzeń.
Tom otwiera obszerny wstęp dr. hab. Andrzeja Wesołowskiego o charakterze krytycznego wprowadzenia, wzbogacony o przygotowane specjalnie do tej publikacji szkice i mapy autorstwa Tadeusza Zawadzkiego. Całość dopełnia bogata dokumentacja fotograficzna pochodząca m.in. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, Archiwum Narodowego, WBH-CAW, Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, Centralnego Wojskowo-Morskiego Muzeum w Petersburgu oraz Muzeum Czynu Bojowego Kleeberczyków w Woli Gułowskiej.
Publikacja została również wzbogacona o materiały z archiwum Mariusza Borowiaka, który udostępnił swoje zbiory fotograficzne oraz relacje i wspomnienia, a także objął teksty merytorycznym wsparciem jako specjalista z zakresu historii polskiej Marynarki Wojennej.
My, Strzelcy Polescy… Udział 84 Pułku Strzelców Poleskich w wojnie 1939 r. Pod redakcją Andrzeja Wesołowskiego.Pierwsze wydanie książki, opublikowanej w 2007 r. staraniem Fundacji „Polonia Militaris”, było rozpowszechniane poza rynkiem księgarskim – trafiło głównie do placówek naukowych, bibliotek i jednostek wojskowych. Ze względu na powtarzające się sygnały od zainteresowanych osób bezskutecznie szukających książki w księgarniach i na aukcjach internetowych, Wydawnictwo Tetragon zdecydowało się na jej wznowienie.Obecne wydanie, zachowując ogólny kształt publikacji sprzed piętnastu lat, zostało uzupełnione o nowe materiały źródłowe, jest też znacznie bogatsze pod względem ikonograficznym. Przede wszystkim zawiera liczne nowe fotografie, w tym – co jest unikatowe – zdjęcia oficerów i żołnierzy 84 pp wykonywane w toku walk wrześniowych, wywołane z kliszy, którą nieznany z nazwiska fotograf, oficer pułku, przed wymarszem do niewoli oddał na przechowanie rodzinie Nolkenów, właścicieli folwarku Kazuń Niemiecki, w którym kwaterował sztab pułku w czasie obrony Modlina. Klisza, przechowana przez Nolkenów z narażeniem życia przez okres okupacji, dotrwała do naszych czasów.Wykonane z niej zdjęcia zostały udostępnione autorowi przez Edwarda Korala, syna Danuty Koral z domu Nolken, za co składamy mu serdeczne podziękowanie. Klisza przekazana została Muzeum Kampanii Wrześniowej i Twierdzy Modlin. Na potrzeby tej poszerzonej redycji przygotowano także nowe mapy i szkice.Wydawnictwo jest dwutomowe: tom 1 opisuje szczegółowo dzieje bojowe pułku, w tomie drugim znajdują dokumenty i wspomnienia.
Wydawnictwo Tetragon oddaje do rąk Czytelników dwa kolejne tomy Bojów nad Wartą (t. 3 i 4). Planowana publikacja jest kontynuacją i dopełnieniem już wydanych przez Wydawnictwie Tetragon tomów mających na celu pełne udokumentowanie wkładu jednostek 10 Kaniowskiej Dywizji Piechoty w kampanię wrześniową. Projekt jest realizowany przez Wydawnictwo Tetragon i prowadzony pod redakcją: dr hab. Andrzeja Wesołowskiego, przy znaczącym i aktywnym udziale historyków regionalistów, krzewiących historię Ziemi Sieradzkiej: Roberta Kieleka, Wojciecha Józefiaka i Macieja Milaka a także a także Macieja Bednarka i Dariusza Mikołajczyka.Rezultat ten, który przerósł najśmielsze oczekiwania członków zespołu, jest zasługą wielu instytucji i osób, które zespól redakcyjny w pracy wspierały. Materiały te są kontynuację wcześniejszych tomów Bojów nad Wartą, z których pierwszy zawierał ocalałą dokumentację aktową 10 DP oraz nieopublikowane opracowania na temat dziejów jednostek dywizji i Kresowej BK, a drugi przedstawiał walki na ziemi łódzkiej oczami wroga – żołnierzy niemieckiej 8 armii.W tomie 3 i 4 Bojów nad Wartą przedstawiono relacje żołnierzy dowództwa 10 DP, oddziałów rozpoznawczych dywizji oraz wszystkich pułków piechoty (28, 30 i 31 pSK). Na potrzeby publikacji, tak jak w przypadku poprzednich tomów zgromadzono unikalny materiał zdjęciowy i dodatkowo przygotowano specjalnie dla tej pracy unikalne szkice i mapy prowadzonych działań.Z uwagi na fakt, że po dniu 7–8 IX drogi pułków 10 DP się rozeszły i od tej pory działały one samodzielnie, co oznacza, że trudno mówić od tego momentu o działaniu dywizji jako całości, a co więcej każdy z pułków działał na zupełnie innym teatrze kampanii wrześniowej, zdecydowano, że relacje każdej z jednostek zostaną poprzedzone wstępem merytorycznym.Boje nad Wartą, 4–5 września 1939 r., obok walk pod Mokrą, obrony Mławy czy walk pod Kockiem, trwale zapisały się w panteonie walk wrześniowych. Żołnierze 10 Kaniowskiej Dywizji Piechoty wraz z towarzyszącymi formacjami w nieprzerwanych walkach od granicy, nad Prosną, pod Wartą i Sieradzem spełnili najlepiej, jak umieli, swój obowiązek wobec Ojczyzny. Zapraszamy do wyjątkowej, interesującej lektury.
Boje nad Wartą. Relacje polskie. Tom 3Wydawnictwo Tetragon oddaje do rąk Czytelników dwa kolejne tomy Bojów nad Wartą (t. 3 i 4). Planowana publikacja jest kontynuacją i dopełnieniem już wydanych przez Wydawnictwie Tetragon tomów mających na celu pełne udokumentowanie wkładu jednostek 10 Kaniowskiej Dywizji Piechoty w kampanię wrześniową. Projekt jest realizowany przez Wydawnictwo Tetragon i prowadzony pod redakcją: dr hab. Andrzeja Wesołowskiego, przy znaczącym i aktywnym udziale historyków regionalistów, krzewiących historię Ziemi Sieradzkiej: Roberta Kieleka, Wojciecha Józefiaka i Macieja Milaka a także a także Macieja Bednarka i Dariusza Mikołajczyka.Rezultat ten, który przerósł najśmielsze oczekiwania członków zespołu, jest zasługą wielu instytucji i osób, które zespól redakcyjny w pracy wspierały. Materiały te są kontynuację wcześniejszych tomów Bojów nad Wartą, z których pierwszy zawierał ocalałą dokumentację aktową 10 DP oraz nieopublikowane opracowania na temat dziejów jednostek dywizji i Kresowej BK, a drugi przedstawiał walki na ziemi łódzkiej oczami wroga – żołnierzy niemieckiej 8 armii.W tomie 3 i 4 Bojów nad Wartą przedstawiono relacje żołnierzy dowództwa 10 DP, oddziałów rozpoznawczych dywizji oraz wszystkich pułków piechoty (28, 30 i 31 pSK). Na potrzeby publikacji, tak jak w przypadku poprzednich tomów zgromadzono unikalny materiał zdjęciowy i dodatkowo przygotowano specjalnie dla tej pracy unikalne szkice i mapy prowadzonych działań.Z uwagi na fakt, że po dniu 7–8 IX drogi pułków 10 DP się rozeszły i od tej pory działały one samodzielnie, co oznacza, że trudno mówić od tego momentu o działaniu dywizji jako całości, a co więcej każdy z pułków działał na zupełnie innym teatrze kampanii wrześniowej, zdecydowano, że relacje każdej z jednostek zostaną poprzedzone wstępem merytorycznym.Boje nad Wartą, 4–5 września 1939 r., obok walk pod Mokrą, obrony Mławy czy walk pod Kockiem, trwale zapisały się w panteonie walk wrześniowych. Żołnierze 10 Kaniowskiej Dywizji Piechoty wraz z towarzyszącymi formacjami w nieprzerwanych walkach od granicy, nad Prosną, pod Wartą i Sieradzem spełnili najlepiej, jak umieli, swój obowiązek wobec Ojczyzny.Zapraszamy do wyjątkowej, interesującej lektury.
Boje nad Wartą, 4–5 września 1939 r., obok walk pod Mokrą, obrony Mławy czy walk pod Kockiem, trwale zapisały się w panteonie walk wrześniowych. 10 Kaniowskia Dywizja Piechoty była wsparta przez żołnierzy oddziałów Obrony Narodowej i Kresową Brygadę Kawalerii oraz 1 pułk kawalerii KOP. Żołnierze w nieprzerwanych walkach od granicy, nad Prosną, pod Wartą i Sieradzem spełnili najlepiej, jak umieli, swój obowiązek wobec Ojczyzny. Co więcej boje pod Glinnem, Dzierzązną, Mnichowem, Beleniem, Strońskiem i Zapolicami należą do najbardziej zaciętych w wojnie 1939 r. Bowiem na tych terenach w licznych przeciwuderzeniach, niejednokrotnie walcząc bagnetem i kolbą karabinu, żołnierz polski wykazał się godną pochwały postawą i wielkim hartem ducha. Postawę tę, docenił także nieprzyjaciel.Pozycja ta, przygotowana została przez grono historyków regionalistów pod naukowym kierownictwem dr hab. Andrzeja Wesołowskiego, przy wsparciu szeregu innych osób, instytucji i stowarzyszeń.Ze względu na objętość i zakres materiałów zespół autorski podzielił wydawnictwo na tomy. Pierwszy, który przekazujemy do rąk Czytelników, zawiera dokumenty i opracowania, poprzedzone krytycznym wprowadzeniem w tematykę walk wrześniowych na odcinku sieradzkim. W tomie 1 zamieściliśmy również trzy niepublikowane opracowania, które w naszym przekonaniu mają dużą wartość dokumentacyjną (autorstwa mjr. Lucjana Zielińskiego, por. Romana Podbielskiego, płk. dypl. Witosława Porczyńskiego). Podsumowując, podkreślmy współpracę zespołu historyków regionalistów, pod kierownictwem naukowym, dzięki której wydawnictwo ma unikalny charakter. Dokumenty i opracowania wybrał i przygotował do druku dr hab. Andrzej Wesołowski, w czym pomagał mu cały zespół. W szczególności integralną częścią tomu są specjalnie przygotowane na potrzeby publikacji mapy i szkice. Odzwierciedlają one bowiem przebieg działań w sposób możliwie bliski rzeczywistości, precyzyjnie osadzając je w czasie i przestrzeni. Na potrzeby publikacji przeprowadzono też badania w terenie. Publikacją wzbogaają pozyskane ze zbiorów prywatnych unikalne i w większości niepublikowane zdjęcia.
Wydarzenia roku 1939, z czasem coraz bardziej odległe, wciąż – jak się wydaje – stanowią istotną część polskiej refleksji poświęconej przeszłości.
W historiografii i publicystyce poświęcono im niezliczoną niemal liczbę tekstów – nadal też nie brak autorów skłonnych podejmować dotyczącą ich problematykę. Przez dziesięciolecia jednak w powstających pracach preferowano głównie polską perspektywę, badania opierając przede wszystkim na rodzimej bazie źródłowej.
Stan ten, przez długi czas poniekąd wymuszany przez rozliczne ograniczenia doby PRL, w ostatnim czasie ulega zmianie. Zachodzi ona jednak stosunkowo powoli.
Niniejszy zbiór tekstów służyć ma ułatwieniu dalszego poszerzania perspektywy badawczej i uwzględnianiu w niej – w większym niż dotychczas stopniu – źródeł proweniencji francuskiej, wytworzonych przez najważniejszego z wojskowych sojuszników Rzeczypospolitej u progu i w pierwszych miesiącach II wojny światowej.
Część zawartych w nim tekstów była już publikowana, zwykle jednak w języku francuskim, co – jak można sądzić – spowodowało relatywnie niewielkie ich wykorzystanie przez polskich historyków. Inne publikowane są po raz pierwszy.
W każdym jednak przypadku w pracach nad edycją wykorzystane zostały oryginalne dokumenty zaczerpnięte z archiwów francuskiej Service Historique de la Défense w zamku Vincennes na obrzeżach Paryża.
Źródła mogą „przemawiać” same – warto jednak umieszczać je w kontekście. Autor podjął więc próbę nakreślenia tła wydarzeń, których dotyczą wybrane do publikacji dokumenty.
Nie zamierza narzucać własnych interpretacji – liczy jednak, że czytelnik zechce te interpretacje rozważyć. Rad będzie z wszelkich merytorycznych uwag – także tych krytycznych.
Jego nadrzędnym celem jest bowiem wzbogacenie toczącej się od dziesięcioleci debaty.
Polacy we wschodniej Rosji i na Syberii 1917–1922. Walka zbrojna, martyrologia, drogi do Ojczyzny tom 2Waldemar Rezmer, Mariusz MrózKolej transyberyjska, jako podstawowa arteria komunikacjiImperium Rosyjskie, po klęsce w wojnie z Japonią 1904/1905 r., w ciągu kilku następnych lat zwiększyło swój potencjał wojenny, a także rozbudować siły zbrojne. Przeprowadzono również częściową reorganizację i unowocześnienie wojska. Budowę transsyberyjskiej arterii kolejowej zakończono w październiku 1916 r., jedenaście lat po planowanym terminie, czyli 1905 roku. Kolej dała potężny impuls do rozwoju ekonomicznego i kulturalnego. Linia kolejowa przecinała żyzne stepy, Iszymski i Barabiński, które staną się w niedalekiej przyszłości spichlerzem zbożowym Syberii Zachodniej. Następnie przechodziła przez tereny zasobne w różne bogactwa naturalne. Kolej, powiązała również największe systemy rzeczne Syberii. Co więcej wzmocniła i przyśpieszyła ona rozwój rosyjskiego przemysłu metalurgicznego, jakże potrzebnego dla wysiłku wojennego.Polacy we wschodniej Rosji i na SyberiiPolacy, obywatele Imperium Rosyjskiego podlegali rygorom obowiązkowej służby wojskowej. Każdego więc roku wcielano do rosyjskiego wojska ponad 20 tys. rekrutów polskiej narodowości. Najwięcej – co zrozumiałe – pochodziło z terenu Królestwa. Nie tworzono jednak z nich odrębnych jednostek terytorialnych, lecz rozsyłano do oddziałów dyslokowanych w głębi Rosji. Polacy bowiem nie mogli służyć ani w Warszawskim, ani też Wileńskim Okręgu Wojskowym.Liczba Polaków na Syberii uległa znacznemu powiększeniu w latach I wojny światowej. Wysyłano bowiem na ten teren żołnierzy niemieckiej II Rzeszy i Austro-Węgier, którzy trafili do rosyjskiej niewoli. Wielu z nich było Polakami. Przyjmuje się, że wiosną 1918 r. na Syberii było około 30–32 tys. jeńców polskiej narodowości pochodzących z sił zbrojnych II Rzeszy, Austro-Węgier i Legionów Polskich. Przebywali oni nie tylko w obozach jenieckich zlokalizowanych w miastach lub w ich pobliżu, lecz także w syberyjskich wsiach, gdzie zastępowali gospodarzy zmobilizowanych do wojska.W ustalenia liczby Polaków na Syberii pomocne są materiały polskich syberyjskich organizacji narodowych wytworzone na podstawie spisów i informacji uzyskanych z Polskiego Komitetu Wojskowego na Rosję i Syberię.Z zachowaniem pewnej ostrożności przyjąć więc można, że pod koniec 1918 r. na Syberii i w kilku guberniach wschodniej Rosji przebywało około 400 tys. Polaków. Wliczając w to mobilizowanych do wojska w zachodnich guberniach Imperium Rosyjskiego oraz „bieżeńców” z tychże zachodnich obszarów. Na Nadwołżu, Uralu i Syberii byli także zwolnieni z obozów jenieckich Polacy – żołnierze armii niemieckiej, austro-węgierskiej i Legionów Polskich.Dokumenty historyczne, pozbawione politycznych i ideologicznych upiększeńOddajemy do rąk czytelnika niniejszy wybór dokumentów o szczególnym znaczeniu historycznym. Dotyczą one bowiem polskiej obecności wojskowej we wschodniej Rosji i na Syberii w latach 1917–1922. Jest to okres od upadku caratu do czasu powrotu do Polski ostatnich grup żołnierzy. Dokumenty te z powodu wielkiego rozproszenia były dotychczas w przygniatającej większości trudno dostępne, a przez to mało znane.Jesteśmy przekonani, że wprowadzenie do obiegu naukowego nowych, unikalnych materiałów źródłowych stanie się podstawą szczegółowych badań polskiej obecności (wojskowej, politycznej, gospodarczej, społecznej, kulturalno-oświatowej i religijnej) w Rosji (w szczególności na Syberii) w trzech pierwszych dekadach XX wieku. Publikowane dokumenty umożliwią bowiem czytelnikowi pełniejsze i bezstronne poznanie problematyki, a później samodzielne skonfrontowanie znanych mu opracowań ze źródłami.Zamieszczone w niniejszym tomie dokumenty, stanowiące niezmiernie ciekawe świadectwo czasów i wydarzeń, będą z pewnością także naukowo konsumowane przez historyków, politologów, socjologów. Przedstawiają bowiem nie tylko kwestie militarne, lecz również polityczne i społeczne, nieraz o randze bardzo szerokiej. Warto dodać, że jest to materiał źródłowy wysoce autentyczny, bez żadnych politycznych i ideologicznych upiększeń.Praca pod redakcją Waldemara Rezmera. Zespól badawczy: Waldemar Rezmer, Kamil Anduła, Mariusz MrózPolacy we wschodniej Rosji i na Syberii 1917–1922. Walka zbrojna, martyrologia, drogi do Ojczyzny tom 2Stan badań i baza źródłowaSytuacja wewnętrzna Rosji do rewolucji bolszewickiej 1917 rokuNadwołże, Ural i Syberia w latach 1917–1920Sytuacja polityczno-militarnaAntybolszewickie działania Korpusu CzechosłowackiegoMilitarna obecność Entanty na Syberii .Wojsko Polskie na Syberii i Francuska Misja Wojskowa – relacje oraz zależnościStron: 153
GO „Polesie” Dywizja „Brzoza” red. Andrzej Wesołowski, tom 6Tom 6. Dywizja Brzoza – dowództwo, artyleria, jednostki samodzielneDwoma tomami materiałów na temat dywizji „Brzoza”, który oddajemy do rąk Czytelników, Wydawnictwo Tetragon rozpoczyna reedycję źródeł do dziejów Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”. Cztery części tego wydawnictwa ukazały się w latach 2013–2015.Reedycja jest odpowiedzią na liczne głosy o potrzebie kontynuacji tej serii, jak również reakcją na sygnały o niedostępności tomów wcześniejszej edycji, bowiem jedynie znikoma część pierwotnego nakładu trafiła do rąk indywidualnych czytelników, a większość rozesłano do instytucji i jednostek wojskowych oraz archiwów i bibliotek naukowych.Nowa edycja materiałów do dziejów SGO „Polesie” zostanie rozszerzona. W każdym tomie pojawią się nowe relacje, które udało się odszukać już po ukazaniu się pierwszego wydania. Ponadto każdy tom będzie zawierał obszerniejszy niż dotąd wstęp, będący formą merytorycznego wprowadzenia, zilustrowanego licznymi mapami i szkicami sytuacyjnymi. Jego rolą będzie również ukazanie nowych ustaleń faktograficznych, biorąc pod uwagę fakt, że podstawowe pozycje traktujące o dziejach SGO „Polesie” powstały kilkadziesiąt lat temu (opracowanie Ludwika Głowackiego w 1966 r., a analityczna monografia pióra Jana Wróblewskiego w 1989 r.). Od tego czasu znacznie poszerzyła się baza źródłowa do dziejów SGO „Polesie”. Zwiększył się istotnie zasób źródeł polskich, a także materiałów strony przeciwnej, zarówno Armii Czerwonej, jak i Wehrmachtu.Tom 6 i 7 poświęcone są w całości dziejom dywizji „Brzoza”. Edycja została znacznie powiększona – zawiera ogółem 174 relacje i wspomnienia, co oznacza, że dodano 48 nowych tekstów. Ich autorami jest łącznie 161 osób (w pierwszym wydaniu – 115).Zdecydowana większość materiałów nie była dotąd publikowana. Materiały prezentowane w wydawnictwie pochodzą z zasobu Instytutu Historycznego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz Wojskowego Instytutu Historycznego – Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie, a także zbiorów prywatnych.Obie części wydawnictwa zostały wzbogacone ikonografią zawierającą sylwetki żołnierzy SGO „Polesie”, zdjęcia sytuacyjne oraz reprodukcje wybranych dokumentów. Większość zdjęć pochodzi z zasobu CAW, a część ze zbiorów prywatnych Jana Widlickiego, Jacka Furmańczyka, Romana Baranieckiego z Kanady, a także innych osób, którym składamy serdeczne podziękowania za ich udostępnienie.Publikację materiałów do dziejów dywizji „Brzoza” kończy aneks odnoszący się do działań niemieckich przeciwko SGO „Polesie”. Zawiera on fragment dziennika działań XIV korpusu armijnego z okresu jego walk z oddziałami gen. Kleeberga oraz opracowanie przedstawiające działania 13 DPZmot w tym okresie, oparte na dzienniku wojennym tej dywizji.
Pomysł napisania tej książki, przedstawiającej działania przeciwnika, zrodził się w toku prac nad przygotowaniem trzeciego tomu wydawnictwa „Boje nad Wartą. 10 Kaniowska Dywizja Piechoty i Kresowa Brygada Kawalerii w kampanii wrześniowej”, pod wpływem lektury wspomnień i relacji polskich uczestników walk, które zostaną w nim zamieszczone . Zawarty w nich obraz agresora – określanego ogólnie jako siły Wehrmachtu, Luftwaffe itp. – odzwierciedlający wiedzę, jaką piszący mieli we wrześniu 1939 r., jest siłą rzeczy ogólnikowy, ze skłonnością do wyolbrzymiania jego sił i możliwości. Przykładem może być fragment relacji, odnoszącej się do walk na odcinku 28 pp w rejonie Ostrzeszowa w pierwszym dniu wojny:„Niemcy bez przerwy dowozili posiłki samochodami, z których wysypywali się jak robactwo, atakując ze zdwojoną siłą. Przy tym samoloty wroga nurkowały na nasze pozycje, rzucając bomby i siekąc po okopach z broni pokładowej. Natomiast broń pancerna wroga, osłaniała swoją piechotę atakującą nasze pozycje”.Przytoczony opis, który przedstawił polski szeregowy, znacznie odbiega od faktycznego przebiegu działań na tym odcinku. Potwierdza jednocześnie mentalnie nieprzygotowanie naszego żołnierza do takiego sposobu prowadzenia wojny, z jakim się zetknął od pierwszych chwil agresji. Stąd permanentna obecność w polskiej narracji sztukasów i czołgów nawet tam, gdzie tych środków agresji w rzeczywistości nie było, gdyż 8 armia to głównie jednostki piechoty, niewspierane w początkowej fazie walk przez lotnictwo szturmowe. Uważny Czytelnik dostrzeże zresztą podobne zjawisko w narracji niemieckiej, zwłaszcza przy opisie walk 5 IX w rejonie Belenia, gdy na polu walki pojawią się polskie tankietki, wobec których niemiecki piechur, tak jak polski, czuł się całkowicie bezbronny i bezradny. Tak więc, przekazy obu stron nie są wolne od mitów na temat przeciwnika. Inaczej mówiąc: informacje prawdziwe, realne mieszają się w narracji wspomnieniowej z wyobrażeniami, silnie zakorzenionymi w pamięci uczestników, a których w świetle źródeł nie da się potwierdzić. Również w opracowaniach, zwłaszcza starszych, dostrzec można wyraźną lukę w przedstawieniu obrazu wroga.Stąd zamysł, aby poprzez zgromadzenie, na ile to będzie możliwe, jak największej liczby materiałów niemieckich uaktualnić i poszerzyć stan wiedzy o przeciwniku w walkach nad Wartą, jak również spróbować, gdy stan źródeł obu stron na to pozwoli, skonfrontować zawarte w nich informacje z naszymi przekazami. W pierwotnej wersji miał powstać aneks, prezentujący działania niemieckiej 8 armii, która w pierwszych dniach wojny (do 7 IX) jako całość była przeciwnikiem 10 DP i Kresowej BK. Jednak zakres zagadnień, które należało uwzględnić, zadecydował o przekształceniu aneksu w samodzielną część wydawnictwa, publikowaną jako drugi tom.Właściwie od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, mimo zalewu różnego rodzaju publikacji nie prowadzi się – oczywiście poza pewnymi wyjątkami – badań poszerzających w istotnym stopniu wiedzę o przebiegu wojny 1939 r. Często natomiast historycy poprzestają, gdy chodzi o przedstawianie przeciwnika, na ustaleniach tamtych – bardzo wartościowych zresztą publikacji, zwłaszcza monografii poszczególnych armii – zapominając, że ich autorzy, z powodu ograniczonego dostępu do źródeł niemieckich, opierali się na kronikach i opracowaniach dziejów dywizji i pułków Wehrmachtu, którym daleko było do opracowań naukowych, a w wielu wypadkach stanowiły wręcz dosłowne powtórzenie treści opracowań z czasów hitlerowskich.Źródła:Oryginalne dokumenty, które ocalały, przechowywane są obecnie w niemieckim archiwum wojskowym we Freiburgu (Bundesarchiv-Militäarchiv), a wcześniej zostały zmikrofilmowane i wchodzą w skład kolekcji tzw. mikrofilmów aleksandryjskich, znajdujących się w Narodowym Archiwum Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej w Aleksandrii (The National Archives od the Unites States. Microfilm Publications). Jednak znaczna ich część (zarówno materiały jednostek lądowych, jak i Luftwaffe) po zakończeniu wojny dostała się w ręce Rosjan, trafiła do Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Rosji, gdzie znajdują się do dziś. Przez wiele lat dostęp do nich był znacznie utrudniony. Dopiero od niedawna – w ramach wspólnego niemiecko-rosyjskiego projektu digitalizacyjnego – zostały one w znaczącej części utrwalone w formie elektronicznej i udostępnione badaczom. Z kolei materiały źródłowe odnoszące się do Leibstandarte Adolf Hitler znajdują się w archiwum wojskowym w Pradze. Wśród dokumentów przechowywanych w tych ośrodkach szczególną wartość, obok rozkazów operacyjnych, meldunków i map, mają dzienniki wojenne jednostek od szczebla batalionu do szczebla armii.Druga grupa wykorzystanych źródeł to materiały wspomnieniowe, relacje, pamiętniki, dzienniki. Zdecydowana większość z tych materiałów powstała tuż po kampanii wrześniowej, dlatego cechuje je bogactwo faktografii, choć najczęściej zawarty w nich materiał faktograficzny przedstawiony jest intencjonalnie i jednostronnie, a w wielu przypadkach został naświetlony wybitnie propagandowo. Z drugiej strony – choć trudno je traktować jako obiektywne świadectwo – są, zwłaszcza ze względu na szczegółowość, przydatnym źródłem, umożliwiającym przedstawienie działań niemieckich z perspektywy żołnierzy różnych szczebli.Dzięki uprzejmości Mariusza Zimnego i Jacka Furmańczyka autor miał możliwość skorzystania z wielu rzadkich druków niemieckich z ich kolekcji, w tym takich, których nie odnotowują dostępne bibliografie, a także źródeł mających jedynie postać maszynopisów i rękopisów. Dziękuję również prof. dr. hab. Jochenowi Böhlerowi za udostępnienie wyników kwerendy do książki „Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce: Wrzesień 1939”.Zespół:W pracy nad książką dużą pomocą dla autora okazało się wsparcie merytoryczne ze strony Tadeusza Zawadzkiego (jest on również autorem map, szkiców, tabel i wykresów) oraz Wojciecha Józefiaka, który m.in. przygotował – zasługującą na osobną publikację – dokumentację zniszczeń saperskich. Autor dziękuje też pozostałym członkom zespołu, który zainicjował wydawanie „Bojów nad Wartą” – Maciejowi Milakowi, Robertowi Kielkowi i Maciejowi Bednarkowi. Pracowali oni w terenie oraz udostępnili ważne dla tematu fotografie ze swoich zbiorów. Wielkie podziękowanie za pomoc w uzyskaniu zdjęć z zasobu Archive of Modern Conflict należy się Mariuszowi Zimnemu, a także Ireneuszowi Grądzielowi, badaczowi wojennych dziejów Wieruszowa. Cenne zdjęcia z walk o Sieradz udostępnił też wiceprezydent Bełchatowa, dr Łukasz Politański.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?