Rękopis Impromptu Karłowicza, znajdujący się w bibliotece Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, nosi datę ''Berlin, listopad, grudzień 1895'' utwór powstał więc, gdy kompozytor rozpoczynał 19. rok życia. Jego romantyczny styl odzwierciedla silny wpływ Czajkowskiego, który zmarł był zaledwie przed dwoma laty.
Pojęcie "juweniliów" oznacza utwory szkolne, ćwiczenia kompozytorskie powstałe w pierwszych trzech latach studiów Heinricha Urbana, to jest od jesieni 1895 do wiosny 1898 roku. Jedynie pierwsza z kompozycji umieszczonych w tomie - miniatura Chant de mai na fortepian - reprezentuje wcześniejsze utwory skomponowane w latach warszawskich. Miniatura jest najstarszą zachowaną i samodzielnie napisaną kompozycją Karłowicza.
Wydanie Dzieł Mieczysława Karłowicza ma charakter źródłowo-krytyczny. Obejmuje całokształt jego twórczości kompozytorskiej. Celem wydania jest przekazanie tekstu autentycznego, autorskiego. Nie jest to łatwe zadanie. Sytuacja w zakresie materiałów źródłowych do twórczości Karłowicza jest bardzo zróżnicowana. Kompozytor przygotował do druku i wydał za swego życia oprócz większości pieśni Serenadę op. 2 na orkiestrę smyczkową, Preludium i fugę op. 5, Koncert A-dur op. 8 na skrzypce i orkiestrę, Powracające fale op. 9 i Odwieczne pieśni op. 10. Jako znakomity znawca wielkiej orkiestry symfonicznej i nowoczesnej instrumentacji w stylu noworomantycznym opracowywał swoje partytury z wielką starannością. Pozostałe poematy były wydawane już po śmierci twórcy. Symfonia e-moll Odrodzenie op. 7, której rękopis ocalał cudem z pożogi ostatniej wojny światowej, doczekała się pierwszego wydania dopiero w ramach niniejszej edycji Dzieł w 1993 roku. W czasie tejże wojny zaginęły autografy większości kompozycji Karłowicza, w tym wszystkich (z wyjątkiem Smutnej opowieści) poematów symfonicznych. Podstawą wydania jest więc z zasady pierwodruk, konfrontowany z zachowanymi autografami względnie autoryzowanymi kopiami partytur. Poprawki błędów oczywistych, autorskich lub drukarskich nie zostały uwidocznione graficznie, a jedynie opisane w komentarzu rewizyjnym.
Ciesząca się wielką popularnością wśród orkiestr smyczkowych Serenada op. 2 swoje prawykonanie miała 15 IV 1897 roku w Berlinie. Wykonała ją wówczas Berliner Philharmonisches Orchester pod dyrekcją H. Urbana (ówczesnego profesora kompozycji młodego, 21-letniego Mieczysława Karłowicza). Utwór składa się z czterech części, których liczba i tytuły (Marsz, Romans, Walc, Finał) wskazują na parantele dzieła Karłowicza ze znanymi wówczas w świecie muzycznym utworami Mozarta, Volkmanna, Czajkowskiego i Dvorka. Muzyka Serenady jest całkowicie oryginalnym tworem, a w znacznych jej partiach daje się wyczuć ów specjalny wyraz Karłowiczowskiej liryki. (Henryk Paweł Anders)
Koncert skrzypcowy A-dur Mieczysława Karłowicza, w opracowaniu Antoniego Cofalika, to jedno z najważniejszych dzieł polskiej muzyki skrzypcowej, które zachwyca zarówno wirtuozerią, jak i głębią emocjonalną. Utrzymany w tradycyjnej, trzyczęściowej formie (allegro sonatowe, część wolna ABA1 oraz finał w formie ronda) utwór łączy młodzieńczo-optymistyczny nastrój z niezwykłą subtelnością kantylenowych melodii, pełnych słowiańskiego liryzmu. Kompozycja powstała w okresie dojrzewania artystycznego Karłowicza i zawiera elementy zapowiadające jego późniejsze, bardziej refleksyjne dzieła symfoniczne. Opracowanie Antoniego Cofalika uwzględnia zarówno wymagania techniczne, jak i interpretacyjne, czyniąc utwór przystępnym dla szerokiego grona skrzypków. Dzieło, znane z efektownych partii solowych, stanowi wyjątkową okazję do zaprezentowania wirtuozerii i głębi artystycznej w równym stopniu satysfakcjonując wykonawcę, jak i słuchacza. Koncert A-dur, pomimo technicznej złożoności, jest wdzięcznym materiałem koncertowym, który na przestrzeni lat zyskał uznanie takich solistów jak Wanda Wiłkomirska, Kaja Danczowska czy Konstanty Andrzej Kulka. Stanowi nieodłączny element polskiego repertuaru skrzypcowego, pozostając jednocześnie pomostem między romantyzmem a nowoczesnością.
Wydanie Dzieł Mieczysława Karłowicza ma charakter źródłowo-krytyczny. Obejmuje całokształt jego twórczości kompozytorskiej. Celem wydania jest przekazanie tekstu autentycznego, autorskiego. Nie jest to łatwe zadanie. Sytuacja w zakresie materiałów źródłowych do twórczości Karłowicza jest bardzo zróżnicowana. Kompozytor przygotował do druku i wydał ze swego życia op. 2 na orkiestrę smyczkową, Preludium i fugę op. 5, Koncert A-dur op. 8 na skrzypce i orkiestrę, Powracające fale op. 9 i Odwieczne pieśni op. 10. Podstawą wydania jest z zasady pierwodruk, konfrontowany z zachowanymi autografami względnie autoryzowanymi kopiami partytur. Rapsodia litewska powstała prawdopodobnie w 1906 roku w Warszawie, choć jej geneza sięga conajmniej 1900 roku, kiedy kompozytor podróżując po Litwie, w swoim notatniku zapisał pięć tematów ludowych, które osobiście usłyszał. Utwór jest oparty przede wszystkim na materiale tematycznym wywiedzionym z twórczości ludowej i wykazuje znacznie więcej stylistycznej niezależności od muzyki niemieckiej w porównaniu z Odwiecznymi pieśniami czy Stanisławem i Anną Oświęcim
Dzieła T.1 Mieczysława Karłowicza pojawiły się w dziejach pieśni polskiej jako zjawisko dosyć niezwykłe. W twórczości wybitnego symfonika jako jego utwory młodzieńcze stały się wprawdzie znaczącym, ale jedynie przedtaktem twórczości w pełni dojrzałej i mistrzowskiej. Niemal wszystkie powstały na przestrzeni jednego roku. Komponowane niejako na marginesie akademickiej nauki kompozycji, zdają się stanowić zapis uczuć i myśli dogłębnie osobistych, sejsmograficznie notujących bieżący stan ducha. Z dwudziestu dziewięciu o jakich wiemy, że zaistniały zachowały się dwadzieścia dwie; siedem niewydanych, niekiedy jedynie naszkicowanych, zginęło w czasie II wojny światowej. Gdy pominąć parę z tych, o charakterze odrębnym tworzą całość o spójności niezwyczajnej. Jak się po bliższych badaniach okazało, ową spójnością określonego charakteru naznaczona została cała twórczość Karłowicza. Poematy symfoniczne autora Odwiecznych pieśni rozgrywają się bowiem w tej samej co pieśni przestrzeni idei i sensów; zostały naznaczone analogicznymi kategoriami ekspresji. A jest to przestrzeń, którą naczelny biograf kompozytora Adolf Chybiński określił jako tętniącą tragedią i bezbrzeżnym smutkiem, rezygnacją i tęsknotą za innym światem''. Pod względem stylu wypowiedzi pieśni Mieczysława Karłowicza jakkolwiek głęboko zakorzenione w stylu późnoromantycznym bywają określane jako twórczość stojąca u progu fazy modernizmu. Zdzisław Jachimecki pisał o nich w 1930 r.: Pełna ciepła nuta liryczna w wielu spośród nich, szczerość inspiracji, objawiająca się w bardzo naturalnie wysnutych melodiach, niewyszukane formy akompaniamentu, trafnie jednak dostosowanego do nastroju danej poezji i organicznie łączącego się ze śpiewem, poprawność deklamacji i konstrukcji utworów wyrobiły pieśniom Karłowicza zasłużoną popularność w kołach śpiewactwa polskiego. (fragm. wstępu autorstwa M. Tomaszewskiego)
poemat symfoniczny (Partytura i głosy w nowej edycji Dzieł Mieczysława Karłowicza) Geneza poematu symfonicznego Stanisław i Anna Oświecimowie sięga głęboko w młodzieńcze lata kompozytora i spowita jest pewną tajemnicą. Adolf Chybiński, skrupulatny biograf kompozytora odnotowuje, iż między 9 a 14 lutego 1893 roku Karłowiczowie wraz z dziećmi przebywali w Krakowie na ślubie córki Wandy z Zygmuntem Wasilewskim1. Wówczas to 16-letni Mieczysław zobaczył na wystawie w Sukiennicach obraz Stanisława Bergmana Stanisław Oświęcim przy zwłokach Anny Oświęcimówny. Bergman był utalentowanym uczniem Jana Matejki. Urodził się w Krośnie, gdzie od XVII wieku, w kościele Franciszkanów, w barokowej kaplicy-mauzoleum znajduje się krypta grobowa rodzeństwa Oświecimów. Otoczona lokalnym kultem, stała się na przełomie XVIII i XIX wieku źródłem popularnej, na wskroś romantycznej legendy o tragicznej miłości brata i siostry. Legenda trafiła w psychice młodzieńca na podatny grunt. Jak wspominałybliskie kompozytorowi osoby Helena Romer-Ochenkowska, Alina Świderska, Kazimierz Prószyński Mieczysław darzył silnym uczuciem swoją cioteczną siostrę Ludwikę Śniadecką; bliski znajomy kompozytora Stanisław Szumowski sugerował, iż ta młodzieńcza miłość odegrała istotną rolę w późniejszejinspiracji poematu. Romantyczny motyw zawodu miłosnego czy też miłości nieszczęśliwej, tragicznej pojawia się już w pieśniach, następnie zaś w uwerturze do Białej gołąbki i pierwszym poemacie symfonicznym kompozytora Powracające fale. Karłowicz zdradzał szczególne upodobanie do takich historii. Czy szedł wyłącznie za modą swoich melancholijnych, pesymistycznych czasów? Z pewnością nie. Za taką postawą kryły się niewątpliwie osobiste przeżycia i uwarunkowania psychiczne, depresyjna natura kompozytora, jego samotnictwo. A zatem poemat Stanisław i Anna Oświecimowie to charakterystyczny przykład umuzycznienia romantycznego mitu nieszczęśliwej miłości; utwór programowy, w którym narracja dramatyczna przekształca się w finalistyczną strukturę dążenia ku wieczności.
Epizod na maskaradzie op. 14 jest ostatnim dziełem Karłowicza; śmierć kompozytora w lutym 1909 przerwała pracę nad rozpoczętym w 1908 utworem, który dokończył później Grzegorz Fitelberg. Prawykonanie odbyło się pięć lat po śmierci kompozytora, w 1914. Przyjaciel Karłowicza, S. Szumowski, wspomina, iż jednym z ulubionych autorów Karłowicza był Turgieniew, poddaje też myśl, że być może źródłem inspiracji do napisania ,,Epizodu na Maskaradzie" było opowiadanie Turgieniewa ,,Trzy spotkania". Ostatnie z owych spotkań mężczyzny z tajemniczą piękną nieznajomą, spotkanie, po którym pozostała tylko pustka i wspomnienie niedościgłego szczęścia, nastąpiło na maskaradzie. Muzyka istotnie zdaje się potwierdzać domysły Szumowskiego, tło psychologiczne takiego komentarza doskonale do niej przystaje. Epizod na maskaradzie ma kształt allegra sonatowego, poprzedzonego wstępem Allegro maestoso, opartym na fanfarowym motywie, który wprowadzają rogi przy wtórze ostrych dźwięków trąbek. Od molto agitato rozpoczyna się ekspozycja: smyczki rozpoczynają temat pierwszy, a właściwie grupę tematu pierwszego, jest on bowiem szeroko rozbudowany; zamyka go przypomnienie fanfarowego motywu ze wstępu. Jeśliby snuć analogię z literackim przebiegiem ostatniego obrazu Trzech spotkań, można by temat pierwszy określić jako temat mężczyzny, temat drugi zaś łagodny w rysunku, spokojniejszy, mniej dramatyczny byłby obrazem nieznajomej. W przetworzeniu obydwa tematy zmieniają się, kompozytor wysnuwa z nich motywy nowe, melodie splatają się z sobą. Część przetworzeniowa należy do mistrzowskich kart twórczości Karłowicza. Repryzę rozpoczyna motyw wstępu, po nim pojawia się temat pierwszy, wprowadzony przez rogi unisono, i motyw nieznajomej, który zamyka repryzę. Jeszcze tylko obój wplecie wspomnienie tematu bohatera dzieła. [T. Chylińska, S. Haraschin, M. Jabłoński Przewodnik po muzyce koncertowej, PWM 2003]
Styl Koncertu uwarunkowany został z jednej strony specyfiką gatunku i nawiązaniem do pewnych określonych, tradycyjnych form rozwojowych, z drugiej ogólnymi koncepcjami kompozytorskimi wyrastającymi z neoromantycznych założeń estetycznych. Duże znaczenie posiada fakt, że kompozytor znał skrzypce z własnej praktyki. Świadczy o tym bogate wyzyskanie ich możliwości techniczno-wyrazowych: od śmiałego użycia skomplikowanych, lecz zawsze skrzypcowych dwudźwięków, poprzez szerokie wykorzystanie i kolorystyczne zróżnicowanie rejestrów do finezji biegników finału. [Adam Walaciński]
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
