W tomie III (i ostatnim) pism hr. Adama Gurowskiego znalazł się wybór jego wspomnień, dzienników oraz listów. W większości nieznane dotąd badaczom teksty pochodzą z archiwów i bibliotek Polski, Rosji, Francji i Ameryki. Gurowski jako kronikarz i herold heglowskiego Ducha Dziejów prowadzi nas przez Stary i Nowy Kontynent, doświadczające głębokich wstrząsów, z których miał się dopiero wyłonić postulowany świat przyszłości. Zapis tej geograficznej, politycznej i intelektualnej podróży zawierają m.in. nieznane dotąd szkice amerykańskie, których przenikliwość analizy cywilizacji Nowego Świata jest porównywana do Listów z Ameryki Henryka Sienkiewicza. Ich kontynuacją są dzienniki wojny amerykańsko-amerykańskiej (1861–1865), publikowane na bieżąco, oraz wybór listów pisanych w języku polskim, francuskim, rosyjskim, niemieckim i angielskim. Gurowski utrzymywał korespondencję z elitami politycznymi i intelektualnymi ówczesnego świata, od carów Rosji Mikołaja I i Aleksandra II po prezydenta USA Abrahama Lincolna. Wymieniał myśli z pisarzami, filozofami i badaczami cywilizacji, od Henryka Heinego i Astolphe’a de Custine’a po Johna Stuarta Milla, Horacego Greeleya (redaktora największej wtedy gazety – „New York Daily Tribune”) i amerykańskich poetów Henry’ego Wadswortha Longfellowa oraz Walta Whitmana.
Hrabia Adam Gurowski (1805–1866) w publicystyce i sekretnych projektach, których wybór znalazł się w tym tomie, zawsze zmierzał do osiągnięcia konkretnych politycznych i społecznych rezultatów. Miał ambicję przekształcania rzeczywistości w imię logiki historycznego procesu, którego tajemnice, jak wierzył, zdołał przeniknąć dzięki inspirowanej heglizmem i wczesnym socjalizmem filozofii.
W tym celu „czerwony hrabia” oddawał swój talent pisarza politycznego oraz przenikliwy umysł i drapieżne pióro na służbę kolejnym uniwersalnym ideom: polskiej i europejskiej rewolucji, potem imperium rosyjsko‑słowiańskiemu, a w końcu amerykańskiej demokratycznej republice z jej Manifest Destiny. Po rozczarowaniu najpierw polskim powstaniem i emigracją w 1834 r., następnie carem, ale nie panslawizmem, w 1844 r., schronił się w 1849 r. za oceanem, w Nowym Świecie. Tu, z podobną pasją, wyjaśniał amerykańskiej opinii publicznej wydarzenia na kontynencie europejskim. Dowodził szczególnie potrzeby geopolitycznego sojuszu amerykańskiej demokratycznej republiki z autokratycznym eurazjatyckim imperium Rosji dla dobra ludzkości.
Na każdym z tych etapów intelektualnej biografii Gurowski obsadzał siebie w roli szarej eminencji wpływającej na kierunki działań elit i polityków. Jako genialny intelektualista, który przeniknął mechanizmy procesów cywilizacyjnych, miał ambicje odegrania roli „maszynisty parowozu dziejów”, przy czym nie cofał się też przed rolą rosyjskiego agenta wpływu. W swej publicystyce brutalnie ukazywał nieubłaganą logikę marszu Ducha przez Historię, pod sztandarem globalnego postępu.
Po co w trzeciej dekadzie XXI w., w obliczu wielkich globalnych problemów, przypominać kontrowersyjnego filozofa politycznego i teoretyka cywilizacji z pierwszej połowy wieku XIX? Wszak już za życia, przez współczesnych, został skazany na wieczną niepamięć za ogłoszoną podczas Wielkiej Emigracji w 1834 r. narodową apostazję. Jego pisma były nieobecne w polskiej tradycji intelektualnej. Mimo to wciąż powracał, niejako okrężną drogą, za pośrednictwem badaczy zajmujących się panslawizmem czy cywilizacją amerykańską.Zaiste, wśród wywodzących się z Polski myślicieli niewielu miało tak szeroką perspektywę. Niewielu też w swym życiu osobiście mogło poznać tak odmienne światy, polityczne i społeczne, oraz ich filozoficzne uzasadnienia, od Berlina i Warszawy, przez Paryż, Londyn, Petersburg, Rzym, po Nowy Jork, Waszyngton i Boston.Autor publikowanych traktatów miał nieraz profetyczne wręcz zdolności. Wizje obserwowanych procesów, które kreślił w wieku pary i żelaza, wiary w postęp oraz optymistycznej oceny natury ludzkiej, miały wydać swój owoc, nieraz zatruty, w następnym stuleciu, dopiero w epoce masowych społeczeństw i kultury, tryumfu demokracji, ale i totalitarnej tyranii oraz naukowo uzasadnianego ludobójstwa.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
