Kolejny tom zapisków prymasa Stefana Wyszyńskiego jest poświęcony wydarzeniom z 1964 r. W relacjach państwo-Kościół był to kolejny rok milenijnej konfrontacji i utarczek administracyjnych między władzami komunistycznymi a Episkopatem Polski. Dla strony kościelnej to okres obrony wiary i ożywiania życia religijnego narodu, dla strony państwowo-partyjnej - czas wdrażania programowej laicyzacji życia społecznego. W kalendarzu Kościoła w Polsce, szczególnie duchowych przygotowań do Milenium Chrztu Polski, rok 1964 przypadł na przełom siódmego i ósmego roku Wielkiej Nowenny (ogólnopolskich narodowych rekolekcji), lat obchodzonych pod hasłami "Abyście się społecznie miłowali" (1963/1964) oraz "Nowy człowiek w Jezusie Chrystusie" (1964/1965).
Publikacja, zawierająca 264 listy prymasa Stefana Wyszyńskiego i kard. Władysława Rubina, jest cennym źródłem historycznym dla badaczy dziejów emigracji polskiej i jej duszpasterstwa oraz biografii obu hierarchów. Treść korespondencji świadczy o ich wielkim wzajemnym zaufaniu. Prymas widział w kard. Rubinie swojego ambasadora na świecie, a kardynał odwzajemniał to lojalnością i wielkim oddaniem w realizowaniu powierzonego mu zadania.
Jacek Czaputowicz - działacz opozycji antykomunistycznej, jeden z twórców Niezależnego Zrzeszenia Studentów i liderów Ruchu "Wolność i Pokój" - w rozmowie Piotrem Śmiłowiczem wspomina wydarzenia polityczne lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, których był świadkiem i uczestnikiem. Przedstawia własny punkt widzenia, niekiedy odbiegający od powszechnie panujących poglądów, ale w odniesieniu do informacji zawartych w dokumentach archiwalnych z zasobu Instytutu Pamięci Narodowej, co pozwala na pełniejsze zrozumienie uwarunkowań naszej najnowszej historii.Książka dotyczy takich tematów, jak działalność opozycyjna przed sierpniem 1980 r., NZS, internowanie i stan wojenny, WiP, kontakty z zachodnimi ruchami pokojowymi oraz wydarzeń przełomu lat 1988-1989.
"Dzieje Kościoła katolickiego w Toruniu w latach 1945-1992. Wybrane zagadnienia" to pierwsza kompleksowa monografia poświęcona wybranym zagadnieniom dziejów Kościoła katolickiego w Toruniu, wychodząca poza schematyczne ujęcie relacji władz komunistycznych z duchowieństwem. Niniejsza praca przedstawia dzieje Kościoła katolickiego w Toruniu od zakończenia II wojny światowej do podziału administracyjnego w Polsce, wprowadzonego 25 marca 1992 r. przez papieża Jana Pawła II. Autor przedstawia tu Kościół katolicki nie tylko jako instytucję, lecz przede wszystkim jako żywą wspólnotę wiernych, uwzględniając w swych badaniach zarówno duchowieństwo diecezjalne, zakony męskie i żeńskie, jak i organizacje katolików świeckich. Tak przedstawiony Kościół katolicki ukazuje codzienne funkcjonowanie wspólnoty w perspektywie rozwoju sieci parafialnej, działalności zakonów, zgromadzeń zakonnych i instytutu życia konsekrowanego oraz ruchów, wspólnot i organizacji katolików świeckich. Ponadto autor analizuje wydarzenia religijne i przejawy życia religijnego w mieście oraz ich wpływ na społeczeństwo katolickie miasta, a także wybrane zagadnienia związane z działalnością władz komunistycznych i aparatu bezpieki wymierzoną w Kościół katolicki. Praca wypełnia istotną lukę w historiografii regionalnej i ogólnopolskiej, oferując nową perspektywę badawczą i bogaty materiał do zrozumienia funkcjonowania Kościoła w warunkach powojennych.
W okresie pomiędzy zakończeniem I wojny światowej a wejściem w życie postanowień traktatu wersalskiego na terenie byłego zaboru pruskiego panowała dość specyficzna sytuacja prawna. W momencie wybuchu powstania wielkopolskiego 1918-1919 zdano sobie sprawę, że potrzebny będzie odrębny od niemieckiego, powstańczy wymiar sprawiedliwości. W ten sposób utworzono sądownictwo powstania wielkopolskiego 1918-1919. W wyniku postanowień traktatu wersalskiego przyznano Polsce część Wielkopolski oraz Pomorze. Ponieważ na tym obszarze obowiązywał model sądownictwa niemieckiego, Minister byłej Dzielnicy Pruskiej podjął decyzję o powołaniu sądów tymczasowych, które miały orzekać do momentu utworzenia sądownictwa polskiego. W wyniku zbrojnych działań Rosji Sowieckiej oraz niemieckich operacji dywersyjnych na terytorium byłego zaboru pruskiej utworzono wojskowe sądy doraźne. Ich celem było szybkie wymierzanie sprawiedliwości.
Książka w formie popularnonaukowej prezentuje najważniejsze dokonania Polaków, zarówno żołnierzy, jak i cywilów, w krzewieniu polskiej kultury poza krajem na uchodźczych szlakach. Przypomina dorobek artystów, poetów, pisarzy, malarzy, którzy swoją twórczością rozsławili chwałę polskiego oręża i udokumentowali dramatyczne losy polskich uchodźców, w tym tułaczych dzieci. Podkreśla znaczenie wolnego słowa, które w różnorakiej formie wybrzmiewało w warunkach wojennej zawieruchy, podtrzymując wolę walki i poczucie tożsamości narodowej
Publikacja pokonferencyjna Nie tylko Norymberga... Zbrodnie niemieckie na ziemiach polskich 1939-1945 i ich powojenne rozliczeniapodejmuje temat niemieckich zbrodni popełnionych na ziemiach okupowanej Polski oraz ich powojennych rozliczeń. Choć inspiracją do jej powstania były doświadczenia łódzkie, tom obejmuje szerokie terytorium okupowane przez III Rzeszę, ukazując zbieżność mechanizmów przemocy i późniejszej bezkarności sprawców. Autorzy analizują zarówno ideologiczne źródła zbrodni, jak i konkretne procesy sądowe, sylwetki zbrodniarzy oraz działania władz polskich i międzynarodowych po 1945 roku. Całość skłania do refleksji nad pytaniem, jak możliwe było tak planowe i systemowe okrucieństwo oraz dlaczego wielu winnych nigdy nie poniosło kary.
Publikacja wpisuje się w nurt badań naukowych poświęconych historiiMazowsza Północnego w okresie II wojny światowej, których znaczny rozwój można zaobserwować w ostatnim czasie. Inspiracją do jej powstania była konferencja naukowa zatytułowana "Źródła archiwalne do historii Mazowsza Płockiego w latach 1939-1945", zorganizowana 28 września 2023 r. przez Archiwum Instytutu PamięciNarodowej w Warszawie i Archiwum Państwowe w Płocku. W książce wyniki swoich kwerend zamieścili przedstawiciele mazowieckiego środowiska historyków i archiwistów, reprezentujący różne archiwa i instytucje naukowo-badawcze. Przybliżyli oni wybrane rodzaje dokumentów, wytworzonych m.in. przez aparat terroru III Rzeszy i polskie organizacje konspiracyjne, oraz omówili możliwości ich wykorzystania. Oddawana w ręce Czytelników praca stanowi zatem doskonały punkt wyjścia do dalszych badań na temat zachowanych archiwaliów do historii północnego Mazowsza.
Jak dobrze znamy historię, szczególnie tę, która odcisnęła najsilniejsze piętno na naszej wspólnocie? Czy jesteśmy w stanie wskazać w naszych dziejach ważne i węzłowe wydarzenia z tej przeszłości i czy rozumiemy ich kontekst? Co z tej przeszłości przenika do naszej świadomości, źródłem jakich postaw jest historia i jak kształtuje współczesne imponderabilia?Wszystkie te zagadnienia znajdują w ostateczności wspólny mianownik w kluczowym problemie odniesień do historii i pamięci jako żywego depozytu, który jest użyteczny w naszym życiu codziennym. Monografia jest rezultatem trzech ogólnopolskich reprezentatywnych badań zrealizowanych w 2022 r. na próbie ponad 6 tys. Polaków z trzech kategorii: młodzież szkół średnich, nauczyciele historii szkół średnich oraz osoby powyżej dwudziestego roku życia.
Książka opisuje źródła wiedzy historycznej i pamięci o przeszłości, na podstawie których kształtowane są przez Polaków zbiorowe wyobrażenia o minionych wydarzeniach z przeszłości narodowej, wspólnot lokalnych oraz rodzinnych. Obejmuje zatem problematykę "filtrów", przez które w różnym stopniu przeobrażony obraz historii przesącza się do społecznej świadomości. Szczególne miejsce w pracy poświęcono mediom i miejscom pamięci oraz szkolnej edukacji historycznej. Opracowanie jest rezultatem trzech ogólnopolskich reprezentatywnych badań zrealizowanych w 2022 r. na próbie ponad 6 tys. Polaków z trzech kategorii: młodzież szkół średnich, nauczyciele historii szkół średnich oraz osoby powyżej dwudziestego roku życia.
Pamięć rodzinna to wspólne dziedzictwo narracji, rytuałów, emocji, wartości oraz materialnych świadectw przeszłości w postaci wspomnień, dokumentów czy fotografii, przekazywanych w kręgu rodziny poprzez kontakty międzypokoleniowe. To w rodzinie, będącej podstawową komórką społeczeństwa, padają pierwsze pytania o przeszłość i kształtują się najwcześniejsze wyobrażenia o minionych wydarzeniach, a codzienne wspomnienia o losach przodków nadają nową perspektywę spojrzeniu na kulturę i historię narodową. Monografia jest wynikiem trzech ogólnopolskich reprezentatywnych badań zrealizowanych w 2022 r. na próbie ponad 6 tys. Polaków, obejmującej trzy grupy: młodzież szkół średnich, nauczycieli historii oraz osoby dorosłe powyżej dwudziestego roku życia.
Termin „zbrodnia pomorska 1939” oznacza eksterminację przez Niemców na terenie przedwojennego województwa pomorskiego, polskiej ludności cywilnej (głównie inteligencji, ale także rolników i robotników), osób chorych psychicznie, a także pomorskich Żydów, której dokonano w pierwszych miesiącach okupacji. Pierwsza monografia zbrodni pomorskiej udziela nowej, pełniejszej odpowiedzi na pytanie dlaczego skala zbrodni niemieckich na terenie przedwojennego województwa pomorskiego była znacznie większa niż w każdym innym regionie okupowanej Polski. Pokazuje znaczenie Pomorza Gdańskiego („artykuły pierwszej potrzeby”) w myśleniu geopolitycznym najpierw państwa pruskiego, a potem niemieckiego na przestrzeni ostatnich dwóch wieków. Uwzględnia czynnik ideologiczny (antypolonizm kulturowy i antypolonizmem eksterminacyjny) jako jeden z czynników umożliwiających eksterminację jesienią 1939 r. polskiej ludności cywilnej na masową skalę. Analizuje znaczenie problemu „«korytarza pomorskiego» vs województwo pomorskiego” w relacjach bilateralnych niemiecko-polskich. Nieschematycznie i niejednostronnie przedstawia stosunki polsko–niemieckie na Pomorzu w międzywojniu oraz podczas pierwszych dni okupacji. Realizuje postulat oszacowania liczby ofiar na podstawie imiennych list ofiar i dokumentacji ekshumacyjnej dla wszystkich 23 powiatów przedwojennego województwa pomorskiego. Jest pierwszym od lat 70. XX w. opisem mechanizmu wszystkich zbrodni na terenie przedwojennego województwa pomorskiego z pierwszych miesięcy okupacji niemieckiej, uwzględniającym zarówno aktualną literaturę przedmiotu jak i do tej pory niewykorzystane źródła historyczne (materiały Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu). Przedstawia jakościowy i ilościowy porter zbiorowy ofiar oraz analizuje pozytywne zachowanie Niemców w czasie zbrodni niemieckich. Wykorzystuje teorię genocydu Rafała Lemkina do badań nad okupacją niemiecką w Polsce podczas II wojny światowej. W znacznie większym stopniu niż do tej pory uwzględnia perspektywę sprawców w badaniach nad zbrodniami z 1939 r. opisując ich sądzenie w PRL, NRD i RFN. Analizuje znaczenie wydarzeń na Pomorzu Gdańskim z jesieni 1939 r. w ujęciu regionalnym, ogólnopolskim i powszechnym.
Niniejszy tom trzeci, zamykający wspomnienia Leona Babińskiego, poświęcony jest Smarżowej - majątkowi wniesionemu w posagu przez Marię z Rutowskich Babińską. Autor z wyjątkową wrażliwością i historyczną precyzją odtwarza świat ziemiaństwa Podkarpacia - właścicieli okolicznych dworów, ich koligacje, wykształcenie, stan majątkowy i życie towarzyskie. Nie pomija przy tym duchowieństwa ani wyróżniających się rodzin chłopskich, tworzących barwny obraz lokalnej społeczności.Wspomnienia Babińskiego przywracają pamięć o części powiatu jasielskiego i jego mieszkańcach w czasach wojny, ukazują także bogate życie kulturalne i tradycje, które przetrwały mimo okupacyjnych trudów. To poruszająca opowieść, która łączy osobiste doświadczenie z dziejową refleksją.
W czwartym tomie Kresowych rezydencji przedstawiono 55 miejscowości z zespołami rezydencjalnymi z przedwojennego województwa wołyńskiego. Jedynie w 30 z nich zachowały się - w różnym stanie - główne obiekty: dwory, pałace lub zamki. Stanowią one niespełna 5 proc. ogólnej liczby siedzib ziemiańskich istniejących na tym obszarze przed II wojną światową. Wszystkie znajdują się obecnie w granicach Ukrainy.Wśród obiektów, które dotrwały do naszych czasów, na pierwszy plan wysuwają się dwie rezydencje magnackie: Radziwiłłów w Ołyce i Wiśniowieckich w Wiśniowcu. Na uwagę zasługują także zamki w głównych wołyńskich miastach: Łucku, Dubnie i Ostrogu, ruiny zamków w Krzemieńcu, Korcu i Klewaniu oraz pałac w Międzyrzeczu Koreckim.Na Wołyniu swoje siedziby miały najświetniejsze rody Rzeczypospolitej: Ostrogscy, Koreccy, Wiśniowieccy, Czartoryscy, Radziwiłłowie, Mniszchowie i Lubomirscy. Rody te wydały wiele wybitnych osobistości, które miały silne związki z tym regionem. Najbardziej jednak znaną postacią jest urodzony w skromnym dworku w Krzemieńcu i tamże wychowany genialny polski poeta Juliusz Słowacki.W następnym tomie cyklu zaprezentowane zostaną siedziby ziemiańskie we wschodniej części przedwojennego województwa lwowskiego.
Roman Zelek urodził się w 1893 r. w Wełczu, w parafii Busko-Zdrój. Po ukończeniu proseminarium w Pińczowie wstąpił do Seminarium Duchownego w Kielcach i w 1915 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Pierwsze probostwo objął w 1918 r. Prowadził bardzo pracowite życie kapłana i społecznika. Po przejściu na emeryturę został zachęcony przez archiwistę diecezji kieleckiej ks. prałata Tomasza Wróbla do spisania pamiętnika. Pracował nad nim 6 lat (1969-1975), dokumentował zachodzące procesy i zjawiska w Kościele lokalnym oraz w otoczeniu społecznym. Pisał o nauce w seminarium, wikariatach, probostwach, awansach kościelnych, funkcji senatora RP, o osadzeniu w więzieniu stalinowskim. Duże partie pamiętnika poświęcił rozmaitym inicjatywom społecznym, w których brał udział. Opisując te fakty i zdarzenia, czynił to w nawiązaniu do ówczesnych realiów i osób. Dlatego na kartach pamiętnika pojawia się mnóstwo postaci, swoista panorama ludzi kieleckiego Kościoła i osób świeckich na przestrzeni kilku dekad. Jego życie opisane w pamiętniku rozgrywa sią na tle dziejów Kościoła kieleckiego i społeczności diecezji kieleckiej w czasach, które obfitowały w wydarzenia definiujące dzieje naszego państwa w XX wieku.
Najbardziej spektakularną odpowiedzią załóg zakładów pracy województwa katowickiego na wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 r. były strajki oraz próby ich podjęcia. Stanowiły one logiczną konsekwencję doświadczeń zebranych przez polskie społeczeństwo podczas protestów latem 1980 r. oraz w czasie kolejnych szesnastu miesięcy rewolucji "Solidarności". W porównaniu z nimi strajki grudniowe odbywały się w zupełnie innych warunkach. To, co wcześniej było legalne i dozwolone prawem, teraz miało być karane. Tam, gdzie strajkujący nie przestraszyli się prawa stanu wojennego, użyto przeciw nim brutalnej siły, sięgnięto nawet po broń palną.
Środowisko filmowe Polski Ludowej doczekało się licznych opracowań. Najczęściej jednak koncentrują się one na życiu prywatnym ludzi filmu lub ich warsztacie zawodowym. Niewiele publikacji naukowych ukazuje ówczesnych filmowców w realiach komunistycznego państwa: ich postawy polityczne, relacje z partią, resortem kultury, aparatem bezpieczeństwa i cenzurą, zaangażowanie w inicjatywy opozycyjne bądź przeciwnie - w działania propagandowe władz.Odpowiedzią na potrzebę pogłębienia tej problematyki stała się ogólnopolska konferencja naukowa "Filmowcy w rzeczywistości politycznej Polski Ludowej", zorganizowana w dniach 23 i 24 maja 2023 r. w Szczecinie. Wydarzenie to zgromadziło historyków, filmoznawców oraz przedstawicieli innych dyscyplin humanistycznych i społecznych. Celem uczestników konferencji było podjęcie refleksji nad relacjami między światem filmu a systemem politycznym PRL.W niniejszym tomie prezentujemy osiemnaście artykułów przygotowanych na podstawie wystąpień konferencyjnych. Znalazły się wśród nich zarówno ujęcia syntetyczne, jak i szczegółowe studia przypadków.
Seria "W imieniu Polski Walczącej" poświęcona jest Armii Krajowej - największej organizacji konspiracyjnej w okupowanej przez Niemców Europie (latem 1944 r. walczyło w jej szeregach ponad 350 tys. żołnierzy). Jej geneza, co znamienne, przez dzieje jej poprzedniczek - Służby Zwycięstwu Polski i Związku Walki Zbrojnej, sięga dni klęski wrześniowej 1939 r. i jest dowodem na nigdy niegasnącą wiarę Polaków w odzyskanie niepodległości. Świadczy też o ciągłości oporu społeczeństwa polskiego wobec najeźdźców - niemieckiego i sowieckiego.
Autorzy artykułów zawartych w książce przygladają się początkom polskiej transformacji ustrojowej w 1989 r. ze specyficznej perspektywy - samej Warszawy oraz jej mieszkańców, ponieważ dotychczasowe badania sytuowały ją przede wszystkim w kontekście ogólnokrajowym i międzynarodowym, a tylko sporadycznie w regionalnym i lokalnym.Siłą rzeczy stolica jest stałym tłem wydarzeń państwowych i politycznych, a także społecznych, kulturalnych i gospodarczych - ale sama na ogół nie staje się przedmiotem odrębnych analiz. Niniejsza praca zbiorowa przygotowana przez liczne grono badaczek i badaczy na pewno nie wypełni tej luki, ale będzie pierwszym krokiem, aby to zmienić. Autorzy, reprezentujący różnorakie dyscypliny naukowe i wrażliwości badawcze, starają się przyjrzeć sytuacji warszawiaków i ich miasta w szczególnym czasie przemian - w aspektach zarówno politycznych, jak i gospodarczych czy społecznych. Dzięki mnogości tych perspektyw uzyskujemy opowieść o rzeczywistości Warszawy w 1989 r. - kolaż, choć niespójny, ale za to barwny i wielowymiarowy.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
