Debiutancki tom poezji Kalmana Segala z 1952 roku to poezja jidysz przesiąknięta pamięcią aszkenazyjską. Przywołuje przestrzenie Itzika Mangera i Marca Chagalla, jego bratniej duszy. Wspomnienia o rodzinie, domu, młodości w shtetlu i idyllicznym krajobrazie Karpat są przejmującym świadectwem potęgi miłości i przywiązania. Pamięć pozostaje bezpieczną przystanią w obliczu przemocy totalitarnej, umożliwia dążenie Segala do lepszej przyszłości, która dla niego oznacza pracę nad sumieniem człowieka. Debiutancki tomik poezji podkreśla głębokie zakotwiczenie w kulturze i systemie wartości żydowskich. Zagłada oznaczała też, że zamilkł jidysz. Żydzi byli prawie pozbawieni religijnych i wspólnotowych form życia narodowego, tożsamość żydowska mogła się wydawać mistyczna, niezrozumiała dla otoczenia i niekiedy nawet – dla nich samych. Segal pisze na rzecz przetrwania Yidishkayt. Nie dożył odrodzenia zainteresowania językiem jidysz w latach 90., ale jego pierwszy tomik poezji pozostaje, 74 lata po pierwodruku, ważnym dokumentem historycznym. Kalman Segal odniósł sukcesy w Polsce Ludowej, publikując w latach 1956–1969, w znacznych nakładach, aż 18 książek w języku polskim. Do wczesnych zbiorów poezji w języku jidysz z lat 1952–1954 doszły cztery utwory prozatorskie w jidysz: Getraye libe (Wierna miłość, 1960), Sheyd-vegn (Na rozdrożu, 1961), A sztetl baym son (Sztetl nad Sanem, 1965), Der tayvl in sztetl (Diabeł w Sztetlu, 1967), a w Izraelu dodatkowo czwarty zbiór wierszy Gezegenung (Pożegnanie, 1979). Po śmierci wydane zostały: w Jerozolimie zbiór opowiadań Vu shmeterlingen shvebn (Tam, gdzie motyle fruwają, 1981), oraz po polsku napisane opowiadanie Błękitna kawiarnia (Sanok 2017) i epiczne opus magnum pisarza, powieść Jeszcze żyjemy (Kraków 2020). Książki Segala były tłumaczone na hebrajski ivrit podczas życia autora, a od 2018 roku –na niemiecki.• Urodzony 29 grudnia 1917 r. w Sanoku.• Dzieciństwo i młodość spędził na Podkarpaciu, w Sanoku, Trepczy i Lesku.• Wygnanie – w Związku Radzieckim (1939–1946), podczas gdy na ziemiach polskich szalała Zagłada (1939–1944).• Powrócił latem 1946 r. z ZSRR do PRL-u, uciekł do amerykańskiej strefy okupacyjnej na terenie Austrii. • Pracował jako nauczyciel i wychowawca ocalałych żydowskich sierot w Strobl koło St. Wolfgang (1946–1948). • Powrócił do PRL-u jesienią 1948; nieudana próba nielegalnej emigracji i kilkumiesięczne osadzenie w więzieniu.• Od 1949 r. – adaptacja do sytuacji politycznej. • Dnia 9 listopada 1969 r. opuścił PRL. • Od 17 marca 1970 r. przebywał w Izraelu; mając 53 lata, stał się „pisarzem na wygnaniu”. • Zmarł 18 maja 1980 r. w Jerozolimie w Izraelu.
Jak zwięźle określić premierową po kilku dekadach powieść Kalmana Segala? Cóż, spróbujmy: to proza zachwycająca i przerażająca zarazem. Modlitwa i przekleństwo. Powieść balsam i powieść potwór, która zaczyna się jak sielanka, by przejść w tragedię z domieszką horroru, zwieńczoną pesymistycznym epilogiem. Książka niejednorodna i niejednowymiarowa, zbudowana z nakładanych na siebie kolejnych historii, idei, narracji, stylów jak kolejnych kręgów dantejskiego piekła. Istna Bachtinowska polifonia, w której głos samego autora będzie tylko jednym z kilkunastu (ba, nawet kilkudziesięciu!) głosów równouprawnionych do snucia swoich opowieści; a wszystkie te głosy, wszystkie te osoby dramatu żyją i umierają czasem przeszłym, jak stwierdzi w powieści jedna z nich.Jest to także, co najważniejsze, niewątpliwe opus magnum Segala, ostatni jego epicki utwór napisany po polsku, podsumowanie doświadczeń życiowych i artystycznych. Książka do tej pory a mija już prawie pięćdziesiąt lat! nieznana; co prawda kilka drobnych jej fragmentów wydał autor pod koniec życia w Izraelu jako osobne opowiadania w jidysz (a parę z nich przełożyła na polski Magdalena Ruta), lecz dopiero teraz, gdy wszystko złożone jest w całość i umieszczone w oszałamiająco szerokim kontekście, robi ona kolosalne wrażenie.- dr hab. Tomasz Chomiszczak,prof. Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
Nadzieja prowadzi do Itaki to powieść o losach polskich, żydowskich uchodźców w ZSRR. Utwór od razu został uznany za ważny, napisany rewelacyjnie, zyskał bardzo dobrą recenzję wydawniczą Jerzego Andrzejewskiego. A jednak książka została wstrzymana przez cenzurę, o czym kompetentnie piszą Gardocki i Jankowska. Stała się też książką mityczną, symbolem polskiej literatury niewydanej, istniała w środowiskowej legendzie. Odkrycie jej w zbiorach Zdzisława Zwoźniaka, które po jego śmierci przekazano Bibliotece Śląskiej, daje wreszcie nadzieję na to, że czytelnik po blisko 70 latach pozna ten wyjątkowy utwór.
Niemieckojęzyczna edycja Opowiadań z zabitego miasteczkaPrzedmowa: Magdalena RutaIlustracje: Leon GetzKalman Segal (19171980) był pisarzem polskożydowskim, który w swojej prozie wiele uwagi poświęcił żydowskiemu miasteczku. Motyw ten nie jest czymś nowym w twórczości żydowskiej, jednak na obrazach sztetl w powojennej literaturze żydowskiej i polskiej nostalgia i tęsknota w szczególny sposób odcisnęły swoje piętno. Jest to tęsknota nie tylko za utraconą rodzinną okolicą dzieciństwa, lecz także za przestrzenią żydowską, która została unicestwiona przez Holokaust. Segal wpisuje się w ten nurt literacki, który jest nie tylko wspominaniem, ale przede wszystkim zaświadczaniem o istnieniu formacji kulturowej, która przeminęła bezpowrotnie. Miasteczko, pisane z dużej litery, staje się w opowiadaniach tego pisarza figurą symboliczną, synonimem przestrzeni podwójnie świętej.(z przedmowy Magdaleny Ruty)Nie przypadkiem opowiadania Segala, urodzonego i wychowanego w Sanoku, ilustrują obrazy Leona Getza (18961971). Ten pochodzący z Ukrainy artysta, mimo że drugą połowę życia spędził w Krakowie, przez 19 lat po ukończeniu studiów mieszkał i pracował w Sanoku. Stworzył tam wiele obrazów, które z dzisiejszej perspektywy są niezastąpionym materiałem dokumentującym przedwojenny wygląd miasta, szczególnie jego dzielnicy żydowskiej.
Być może Kalman Segal był pierwszym prawdziwym pisarzem, jakiego widziałem w życiu; z całą pewnością był pierwszym z krwi i kości pisarzem, do którego zwróciłem się z prośbą o dedykację. [...] Zakupiłem tom opowiadań Świat pełen racji i poprosiłem o wpis. Co wpisał – nie pamiętam, raczej coś uprzejmego, ale zdawkowego, coś, co się zwykle wpisuje przypadkowym czytelnikom na kiermaszach; tak jest: byłem przypadkowym czytelnikiem, na wskroś – powiedziałbym – przypadkowym. Skąd miałem znać burzliwe losy autora? Skąd miałem wiedzieć, iż jest on w przededniu kolejnej, tym razem dożywotniej emigracji? Książki Segala rychło zniknęły z księgarń, nie wznawiano ich, nawet ta moja z dedykacją autora gdzieś przepadła, na szczęście pozostała pamięć.
Jednakże dopiero pół wieku później miałem szansę docenić prawdziwą rangę pisarza. Jakiś czas temu przeczytałem Śmierć archiwariusza. I zrozumiałem, jakiego – zawsze skłonna do rozrzutności – literatura polska miała w swych szeregach majstra. Dziś jego książek nie uświadczysz nawet w internecie, a to niestety oznacza nieobecność najgłębszą – najwyższa pora przywrócić tej twórczości należne jej, wysokie miejsce.
Jerzy Pilch
Narasta we mnie bunt głuchy i bolesny, protest przeciwko przemijalności świata; od najmłodszych lat chętnie włóczyłem się po cmentarzach, szukałem tam wczorajszego dnia, z którego wyszliśmy, jak z łona matki, dojrzali do samodzielnego rozwoju, do oddychania, do pobierania i trawienia pokarmu, ale niedoświadczeni, z trudem poruszający się po zawiłych drogach świata, z trudem zdobywający życiowe zasady, pełni sceptycyzmu wobec wskazówek i nauk protoplastów, jak ślepcy rozbijający się o ściany świata w poszukiwaniu formuł prawdziwych, by w końcu bogatsi o nowe doświadczenia pójść tam, gdzie legli oni.
Kalman Segal (1917–1980) był pisarzem polsko-żydowskim, który w swojej prozie wiele uwagi poświęcił żydowskiemu miasteczku. Motyw ten nie jest czymś nowym w twórczości żydowskiej, jednak na obrazach sztetl w powojennej literaturze żydowskiej i polskiej nostalgia i tęsknota w szczególny sposób odcisnęły swoje piętno. Jest to tęsknota nie tylko za utraconą „rodzinną okolicą” dzieciństwa, lecz także za przestrzenią żydowską, która została unicestwiona przez Holokaust. Segal wpisuje się w ten nurt literacki, który jest nie tylko wspominaniem, ale przede wszystkim zaświadczaniem o istnieniu formacji kulturowej, która przeminęła bezpowrotnie. Miasteczko, pisane z dużej litery, staje się w opowiadaniach tego pisarza figurą symboliczną, synonimem przestrzeni podwójnie świętej.
(z przedmowy Magdaleny Ruty)
Nie przypadkiem opowiadania Segala, urodzonego i wychowanego w Sanoku, ilustrują obrazy Leona Getza (1896–1971). Ten pochodzący z Ukrainy artysta, mimo że drugą połowę życia spędził w Krakowie, przez 19 lat po ukończeniu studiów mieszkał i pracował w Sanoku. Stworzył tam wiele obrazów, które z dzisiejszej perspektywy są niezastąpionym materiałem dokumentującym przedwojenny wygląd miasta, szczególnie jego dzielnicy żydowskiej.
Ten produkt jest zapowiedzią. Realizacja Twojego zamówienia ulegnie przez to wydłużeniu do czasu premiery tej pozycji. Czy chcesz dodać ten produkt do koszyka?
